Қытай 582 тонналық алып магнит жасап, «жасанды Күнге» бір қадам жақындады

Қытайдың Хэфэй қаласында болашақ термоядролық реакторларға арналған әлемдегі ең ірі асқын өткізгіш магнит сынақтан өтіп, сарапшылардың қабылдауынан өтті. Салмағы 582 тонна болатын құрылғы аса ыстық плазманы реактор қабырғасына тигізбей ұстап тұруға арналған, деп хабарлайды Global Times.

D әрпі тәрізді магниттің ұзындығы 21 метр, ені 12 метр, биіктігі 3,3 метр. Оны Қытай ғылым академиясының Плазма физикасы институтының мамандары жасаған.

Қытайлық ғалымдардың мәліметінше, жаңа магниттің көлемі халықаралық ITER термоядролық реакторына арналған ұқсас құрылғыдан 1,3 есе үлкен. Оның жинақтайтын энергиясы үш есе жоғары.

Магнит 100 миллион градустық плазманы ұстап тұрады

Термоядролық реактордың ішінде плазма температурасы 100 миллион градусқа дейін жетуі мүмкін. Мұндай ыстық зат реактор қабырғасына тисе, құрылғыға зақым келтіріп, реакцияны тоқтатады.

Сондықтан қуатты магнит өрісі плазманы вакуумдық камераның ортасында ұстап, қабырғаға жақындатпайды. Зерттеушілер бұл жүйені көзге көрінбейтін әрі өте берік магниттік торға теңейді.

Болашақ реакторда осындай 16 магнит сақина тәрізді орналастырылады. Олар плазма ортасында қуаты 6,5 тесла болатын магнит өрісін қалыптастырады.

Сонымен бірге қытайлық мамандар реактордың орталық соленоид орамын да сынақтан өткізді. Бұл бөлшек плазма тогын іске қосып, оны тұрақты ұстап тұрады. Ғалымдар оны автокөлік қозғалтқышындағы оталдыру шамына ұқсатады.

Электр өндіруді 2030 жылы көрсету жоспарланған

Қытай Хэфэй қаласында Burning Plasma Experimental Superconducting Tokamak деп аталатын жаңа тәжірибелік қондырғыны салып жатыр. Оны 2027 жылдың соңына дейін аяқтау жоспарланған.

Жобаның негізгі мақсаты, термоядролық реакциядан оны ұстап тұруға жұмсалған энергиядан көбірек қуат алу. Қытай мамандары шамамен 2030 жылы термоядролық синтез арқылы электр энергиясын өндіру мүмкіндігін тәжірибе жүзінде көрсетуді көздейді.

Термоядролық синтез кезінде жеңіл атом ядролары бірігіп, ауыр ядро түзеді және көп мөлшерде энергия бөледі. Дәл осындай процесс Күн мен басқа жұлдыздардың ішінде жүреді.

Бұл технология іске асса, көмірқышқыл газын шығармайтын және отын қоры іс жүзінде сарқылмайтын қуат көзі пайда болуы мүмкін. Алайда 582 тонналық магниттің сәтті сынақтан өтуі реактор толық дайын дегенді білдірмейді. Мамандарға барлық жүйені құрастырып, оның ұзақ уақыт бойы аса төмен температурада, жоғары ток пен күшті радиация жағдайында жұмыс істей алатынын тексеру қажет.

Қытайлық зерттеушілер магниттерді әзірлеу жұмыстың шамамен 80 пайызын құрайтынын айтады. Термоядролық энергияны коммерциялық электр станцияларында қолдануға дейін әлі бірнеше күрделі инженерлік кезең бар.