Сан-Андреас жарылымында соңғы мың жылдағы ең жоғары кернеу жиналды

АҚШ-тың Оңтүстік Калифорниясындағы Сан-Андреас және Сан-Хасинто жарылымдарында жиналған тектоникалық кернеу соңғы мың жылдағы ең жоғары деңгейге жетті. Кейбір учаскелерде бұл көрсеткіш бұрынғы максимумнан да асып кеткен, делінген Journal of Geophysical Research: Solid Earth журналында жарияланған зерттеуде.

Ғалымдар екі жарылым жүйесі қазір қатты керілген жағдайда тұрғанын айтады. Алайда зерттеу жақын күндері немесе айларда міндетті түрде күшті жер сілкінісі болады дегенді білдірмейді. Оның нақты уақытын қазіргі ғылым әлі анықтай алмайды.

Ғалымдар мың жылдық тарихты қайта құрды

Зерттеушілер Сан-Андреас пен Сан-Хасинто жарылымдарында болған жер сілкіністерінің шамамен мың жылдық тарихын жинаған. Ол үшін ығысқан шөгінділердің радиокөміртекті мерзімі, ағаш сақиналары және жер бетінде қалған жарылым іздері пайдаланылды.

Осы деректер төрт өлшемді физикалық компьютерлік модельге енгізілді. Модель әр жер сілкінісінен кейін кернеудің қалай таралғанын, тыныш кезеңдерде қайта жиналғанын және жер қыртысының терең қабаттары қалай баяу босаңсығанын есептеген.

Нәтижесінде Сан-Хасинто жарылымының Сан-Бернардино учаскесіндегі кернеу 3,6 мегапаскальға жеткені анықталды. Бұл модель қамтыған мың жыл ішіндегі ең жоғары көрсеткіш.

Сан-Андреас жарылымының көршілес оңтүстік Мохаве учаскесінде кернеу 2,8 мегапаскаль деп бағаланды. Екі жарылымдағы көрсеткіштің қатар жоғары болуы ғалымдардың ерекше назарын аударды.

Екі жарылымды жалғайтын қауіпті нүкте бар

Зерттеудің негізгі нысандарының бірі Лос-Анджелестің солтүстік-шығысындағы Кахон асуы болды. Бұл жерде Сан-Андреас пен Сан-Хасинто жарылымдары бір-біріне жақындайды.

Ғалымдар Кахон асуын «жер сілкінісі қақпасы» деп атады. Кейбір жағдайда ол бір жарылымда басталған қозғалыстың екіншісіне өтуіне кедергі жасайды. Басқа жағдайда жарылым екі жүйеге де таралып, әлдеқайда үлкен жер сілкінісін тудыруы мүмкін.

Модель бойынша мұндай қозғалыстың өту ықтималдығы екі жарылымдағы кернеу деңгейінің қаншалықты ұқсас екеніне байланысты. Қазір олардың екеуінде де кернеу жоғары және бір-біріне жақын деңгейде тұр.

1812 жылы болған Райтвуд жер сілкінісі кезінде жарылым Кахон асуынан өтіп, екі жүйені де қамтыған. Ал 1857 жылғы магнитудасы 7,9 болған Форт-Техон жер сілкінісі осы аймақта тоқтап, Сан-Хасинто жарылымына өтпеген.

Зерттеу жер сілкінісінің күнін болжамайды

1857 жылғы ірі жер сілкінісінен бері аймақта 160 жылдан астам уақыт өтті. Осы кезеңде тау жыныстары қозғалған жоқ, бірақ тектоникалық плиталар бір-бірін итеруін тоқтатпағандықтан, кернеу жинала берген.

Егер болашақта қозғалыс бірден екі жарылымды қамтыса, оның салдары бір жарылымдағы жер сілкінісінен ауыр болуы мүмкін. Қауіпті аумақта Лос-Анджелес, Сан-Бернардино, Риверсайд және Коачелла аңғары орналасқан.

Кахон асуынан ірі автожолдар, теміржол желілері және энергетикалық инфрақұрылым өтеді. Сондықтан зерттеу нәтижелері ғимараттарға қойылатын талаптарды, төтенше жағдай жоспарларын және аймақтағы сейсмикалық қауіп бағасын жаңартуға көмектесуі мүмкін.

Авторлар жаңа модельді нақты болжам деп қабылдамауға шақырды. Ол жер сілкінісінің қай күні болатынын көрсетпейді, тек жарылымдардың қазіргі жағдайын және болашақта болуы ықтимал сценарийлерді дәлірек бағалауға мүмкіндік береді.