Ананың жасушалары баланың миында жылдар бойы сақталуы мүмкін

Жүктілік кезінде анадан балаға өткен жасушалар оның миында туылғаннан кейін де жылдар бойы сақталуы мүмкін. Зерттеушілер ауыр эпилепсиямен емделген 37 бала мен жасөспірімнің 26-сынан анасына тиесілі жасушаларды анықтады. Бұл туралы 2026 жылғы маусымда bioRxiv базасында жарияланған зерттеуде айтылған.

Табылған жасушалардың кейбірі нейрондарға және мидың жұмысын қамтамасыз ететін басқа жасушаларға тән белгілер көрсеткен. Алайда олардың адамға пайдасы немесе зияны бар-жоғы әзірге белгісіз.

Ана жасушалары балалардың 70 пайызынан табылды

Сами Канаан бастаған зерттеу тобы 28 күннен 19 жасқа дейінгі 37 бала мен жасөспірімнің ми тінін зерттеген. Олардың барлығы ауыр эпилепсиядан зардап шеккен.

Тін үлгілері зерттеу үшін арнайы алынбаған. Олар науқастарды емдеу мақсатында жасалған операциялар кезінде алынған. Балалардың аналары ДНҚ үлгілерін тапсырғандықтан, ғалымдар ана жасушаларын баланың өз жасушаларынан ажырата алды.

Ананың генетикалық белгілері бар жасушалар 26 баладан, яғни зерттелгендердің шамамен 70 пайызынан табылды. Олар мидың маңдай, самай және төбе бөліктерінде, сондай-ақ есте сақтау үдерісіне қатысатын гиппокампта болған.

Көп жағдайда мұндай жасушалар өте аз кездескен. Орта есеппен әрбір 100 мың ми жасушасына 2,2 ана жасушасынан келген. Бірақ бір гиппокамп үлгісінде олардың саны 100 мың жасушаға шаққанда 459-ға жеткен.

Бір адамның жасушалары екінші адамға қалай өтеді?

Бұл құбылыс микрохимеризм деп аталады. Ол бір адамның ағзасында генетикалық жағынан басқа адамға тиесілі аз мөлшердегі жасушалардың болуын білдіреді.

Жүктілік кезінде плацента арқылы ана мен бала арасында оттегі, қоректік заттар мен түрлі молекулалар ғана емес, тұтас жасушалар да алмасады. Баланың кейбір жасушалары босанғаннан кейін ана ағзасында қалуы мүмкін. Сол сияқты ананың жасушалары да баланың тіндеріне орналасып, ұзақ уақыт сақталады.

Бұл жасушалар генетикалық жағынан өзгеше болғанымен, иммундық жүйе оларды әрдайым жойып жібермейді. Сондықтан адам ағзасында анасына немесе басқа жақын туысына тиесілі жасушалардың өте аз мөлшері болуы мүмкін.

Олар ми жасушаларына ұқсас болған

Ғалымдар табылған ана жасушаларында қандай гендердің белсенді екенін зерттеген. Нәтижесінде олардың бірнеше ми жасушасына ұқсас белгілері анықталды:

• жүйке сигналдарын жеткізетін нейрондар;
• нейрондарды қоректендіріп, олардың жұмысын қолдайтын астроциттер;
• жүйке талшықтарының қорғаныш қабатын түзетін олигодендроциттер;
• мидың иммундық қорғанысына қатысатын микроглия;
• қан тамырларының ішкі қабатын түзетін эндотелий жасушалары.

Дегенмен бұл ана жасушалары толыққанды нейронға айналып, мидың барлық қызметіне қатысады деген сөз емес. Зерттеу олардың гендік белсенділігі белгілі бір ми жасушаларына ұқсайтынын ғана көрсетеді.

Бөтен жасушалар егде жастағы адамның миынан да табылды

Зерттеушілер жүйке жүйесінің дамуында белгілі бір ауытқуы болмаған 32 адамның миы туралы қосымша деректерді де талдаған. Олардың арасында ұрықтар, балалар, ересектер және 80 жастан асқан үш ер адам болған.

Генетикалық жағынан бөтен жасушалар 32 адамның 25-інен, соның ішінде 90 жастан асқан ер адамның миынан анықталған. Жас ұлғайған сайын олардың саны азайғанымен, толық жоғалып кетпеген.

Алайда бұл топтағы адамдардың аналарының ДНҚ үлгілері болмаған. Сондықтан жасушалардың нақты анадан келгенін дәлелдеу мүмкін емес. Олар егізден, үлкен аға немесе әпкеден, кей жағдайда ана ағзасы арқылы әжеден де берілуі ықтимал.

Сол себепті егде адамның миында міндетті түрде анасының жасушалары сақталған деп айтуға болмайды. Нәтиже микрохимеризмге байланысты жасушалардың адам миында бірнеше ондаған жыл болуы мүмкін екенін ғана көрсетеді.

Ана жасушалары миға не үшін қажет?

Бұл сұраққа ғалымдар әзірге нақты жауап бере алмайды. Бұған дейін тышқандарға жүргізілген зерттеу ана жасушаларының микроглия жұмысын реттеуге, ми бөліктері арасындағы байланыстардың қалыптасуына және ерте мінез-құлық дамуына қатысуы мүмкін екенін көрсеткен.

Бірақ жануарларға жасалған тәжірибенің нәтижесін адамға тікелей қолдануға болмайды. Жаңа зерттеу ана жасушаларының адам миында кездесетінін көрсеткенімен, олардың есте сақтау қабілетін жақсартатынын, мінезге әсер ететінін немесе аурудан қорғайтынын дәлелдемейді.

Ғалымдар енді бұл жасушалардың мидың дамуына, зақымданған тіндердің қалпына келуіне және иммундық жүйенің жұмысына қатысатынын немесе ағзада еш зиянсыз сақталатынын анықтауы керек.

Зерттеу нәтижесіне сақтықпен қарау қажет

Негізгі зерттеу тобы шағын болған және оған тек ауыр эпилепсиясы бар балалар кірген. Сондықтан дені сау адамдарда нәтиже басқаша болуы мүмкін.

Сонымен бірге жұмыс препринт ретінде жарияланған. Бұл зерттеу нәтижесі әзірге басқа ғалымдардың тәуелсіз сараптамасынан өтпегенін білдіреді. Қорытындыны растау үшін әр жастағы адамдар қатысатын ауқымды зерттеулер қажет.

Микрохимеризм аурудың белгісі болып саналмайды және ата-аналар мен балалардан арнайы тексеруден өтуді талап етпейді. Бұл құбылыс жүктілік кезінде ана мен бала арасында қалыптасатын биологиялық байланыстың қаншалықты ұзақ сақталуы мүмкін екенін көрсетеді.