64 миллион маса: Google тәжірибесінің мәні неде

Google АҚШ билігінен Флорида мен Калифорнияда арнайы өсірілген 64 миллионға дейін еркек масаны табиғатқа жіберуге рұқсат сұрады. Бұл туралы өтінім АҚШ-тың Federal Register тізілімінде жарияланды, ал жобаның ғылыми мәнін Live Science түсіндірді.

Бір қарағанда бұл оғаш естіледі: масаны азайту үшін тағы миллиондаған маса шығармақ. Бірақ жобаның логикасы керісінше. Google адамды шағатын аналық масаларды емес, еркек масаларды пайдаланғысы келеді. Еркек масалар қан ішпейді, сондықтан адамды шақпайды.

Әңгіме Culex quinquefasciatus түрі туралы болып отыр. Бұл масалар Батыс Ніл вирусы және басқа да инфекцияларды таратуы мүмкін. Google-дың Debug жобасы осы түрдің еркектеріне Wolbachia бактериясын қолданып, олардың жабайы аналықтармен жұптасуынан өміршең ұрпақ шықпайтындай әдісті сынамақ.

Жоба қалай жұмыс істейді

Wolbachia бактериясы еркек масаның өзіне зиян келтірмейді. Бірақ мұндай еркек жабайы аналықпен жұптасқанда, жұмыртқадан тірі ұрпақ дамымайды. Егер бұл тәсіл дала жағдайында нәтиже берсе, қауіпті масалардың саны ұрпақ сайын азаюы мүмкін.

Google жобасында генетикалық өзгертілген маса туралы айтылып отырған жоқ. Debug өз түсіндірмесінде бұл әдіс табиғатта кездесетін бактерияға сүйенетінін, химиялық у қолданбайтынын және адамды шақпайтын еркек масаларды пайдаланатынын жазады.

64 миллион саны қайдан шықты

Өтінім бойынша Флоридада бірінші жылы 16 миллионға дейін, екінші жылы тағы 16 миллионға дейін еркек маса шығарылуы мүмкін. Калифорния үшін де дәл осындай көлем көрсетілген.

Осылайша екі штатта екі жыл ішінде ең жоғары көлем 64 миллион масаға жетеді. Бұл бірден басталатын бағдарлама емес, эксперименттік рұқсатқа берілген өтінім. EPA қоғамдық пікір жинауды 2026 жылғы 5 маусымда аяқтады. Енді агенттік рұқсат беру немесе бас тарту туралы шешім қабылдауы керек.

Ғалымдар неге бұл әдіске үреймен қарамайды

Live Science сөйлескен мамандар Wolbachia қолдану тәсілін кең әсер ететін инсектицидтерге қарағанда нақтырақ құрал деп бағалайды. Себебі химиялық препараттар басқа жәндіктерге де зиян тигізуі мүмкін, ал масалар уақыт өте келе оларға төзімді болып кетеді.

Wolbachia идеясы мүлде жаңа емес. Мұндай әдістер маса популяциясын бақылау үшін басқа елдерде де қолданылып келеді. Мақсат масаны толық жоғалту емес, ауру тарата алатын түрдің санын қауіпсіз әрі тұрақты түрде азайту.

Бұл тәжірибенің Қазақстанға да қызық көрінетін тұсы бар. Жазда маса мәселесі бізде де бар, бірақ Google жобасы жай ғана қолайсыздықпен емес, инфекция тасымалдауы мүмкін түрлермен күресуге бағытталған. Сондықтан мұндай технологиялар алдымен ауру қаупі жоғары аймақтарда сыналып жатыр.

Жобаның тағдыры EPA шешіміне байланысты. Егер рұқсат берілсе, Google Флорида мен Калифорнияда әдістің нақты табиғи ортада қалай жұмыс істейтінін тексеріп, кейін оны кеңірек тіркеуге қажет дерек жинай алады.