Ғалымдар әлемнің әр түкпірінде естілетін жұмбақ гуілдің ықтимал себебін тапты

Әлемнің әр түкпіріндегі кей адамдар ондаған жыл бойы естіп жүрген жұмбақ төмен жиілікті гуіл көптеген жағдайда тиннитустың ерекше түрі болуы мүмкін. Алыста жұмыс істеп тұрған дизель қозғалтқышына ұқсайтын дыбысты еститін адамдардың есту қабілетін тексерген ғалымдар осындай қорытындыға келді. Зерттеу нәтижесі PLOS One журналында жарияланды.

Бұл құбылыс ағылшын тілінде The Hum, яғни «Гуіл» деп аталады. Адам үздіксіз ызыңды, дүрсілді, төмен гүрілді немесе ырғақты дыбысты естиді. Бірақ оның жанындағы туыстары мен көршілері ештеңе байқамауы мүмкін.

Зерттеушілердің бағалауынша, мұндай дыбысты адамдардың шамамен 2-4 пайызы естиді. Гуіл туралы Ұлыбритания, Германия, Норвегия, АҚШ, Канада, Австралия, Жаңа Зеландия, Оңтүстік Африка және басқа елдердің тұрғындары хабарлаған.

Дыбыс алыстағы қозғалтқышқа ұқсайды

Жұмбақ гуіл 1970 жылдардың ортасында Ұлыбританияның Бристоль қаласында кеңінен талқылана бастады. Жергілікті газетке белгісіз төмен дыбысты еститін тұрғындардан көптеген хат келген.

Кейін осындай шағымдар басқа қалаларда да тіркелді. Ең танымал мысалдардың бірі АҚШ-тың Нью-Мексико штатындағы Таос қаласымен байланысты. Сондықтан құбылыс кейде «Таос гуілі» деп те аталады.

Адамдар еститін дыбысты әртүрлі сипаттайды:

• бос жүрісте жұмыс істеп тұрған дизель қозғалтқышы;
• алыстағы жүк көлігі немесе өндірістік қондырғы;
• электр жабдығының ызыңы;
• төмен ырғақты дүрсіл немесе гүріл;
• бүкіл денеге таралатындай сезілетін діріл.

Төмен жиілікті дыбыстың бағытын анықтау оңай емес. Оның толқындары алысқа таралып, кедергілерді айналып өте алады. Сол себепті сыртта нақты дыбыс көзі болған күннің өзінде оны табу қиынға соғады.

Ғалымдар 28 адамның есту қабілетін тексерді

Германия мен Норвегияның зерттеушілері түсініксіз төмен жиілікті дыбысты тұрақты түрде еститін 28 адамды тексерді. Қатысушылардың орта жасы 53,5 жасты құрады.

Алдымен ғалымдар ең қарапайым болжамды тексерді. Бұл адамдардың есту қабілеті өзгелерден сезімтал болып, желдеткіштерді, көлікті, жылу сорғыларын, жел генераторларын немесе өндірістік жабдықтарды естуі мүмкін еді.

Алайда қатысушылардың басым бөлігінен төмен жиіліктерге ерекше сезімталдық анықталмады. Тек екі адамның кейбір төмен дыбыстарды орташа көрсеткіштен жақсырақ еститіні байқалды.

Қатысушылар өздері еститін гуілге барынша ұқсас жиілікті де таңдаған. Дыбысты сәйкестендіре алған 23 адамның көрсеткіштері бойынша медианалық жиілік 50 герц болды. Бұл қозғалтқыштың немесе қуатты трансформатордың төмен бас дыбысына жақын.

Қатысушылардың 86 пайызы гуілдің күйзеліс туғызатынын айтқан. 68 пайызының сөзінше, олармен бірге тұратын адамдар бұл дыбысты естімеген.

Құлақтың өзі де әлсіз дыбыс шығара алады

Ғалымдар екінші болжамды да тексерді. Адамның ішкі құлағы спонтанды отоакустикалық эмиссия деп аталатын өте әлсіз дыбыстар шығара алады.

Көп жағдайда адам оларды байқамайды. Алайда арнайы сезімтал микрофон мұндай тербелістерді есту жолының ішінен тіркей алады. Сирек жағдайда адам өз құлағы шығарған дыбысты сырттан келетін шу ретінде қабылдауы мүмкін.

Зерттеушілер гуілді түсіндіре алатын төмен жиілікті отоакустикалық сигналдарды таппады. Қатысушылар мен бақылау тобында тіркелген мұндай дыбыстардың жиілігі шамамен 900 герцтен жоғары болған.

Сондықтан адамның өз ішкі құлағы шығаратын физикалық дыбыс жұмбақ гуілдің негізгі себебі деген болжам екіталай деп танылды.

Ықтимал себеп тиннитуспен байланысты

Негізгі болжамдарды тексергеннен кейін ғалымдар көптеген жағдайда гуіл төмен жиілікті субъективті тиннитус болуы мүмкін деген тұжырымға келді.

Тиннитус көбіне құлақтағы шыңыл немесе жоғары жиілікті ысқырық ретінде елестетіледі. Шын мәнінде ол ызың, шерту, гүріл, дүрсіл немесе төмен ырғақты шу түрінде де сезілуі мүмкін.

Субъективті тиннитус кезінде адам дыбысты шын мәнінде естиді, бірақ оның сыртқы акустикалық көзі болмайды. Дыбыс сезімі есту жүйесінің өзінде пайда болады.

Төмен жиілікті тиннитус көрші бөлмеден, көшеден немесе жер астынан шығып жатқандай сезілуі мүмкін. Мұндай жиілікте ми дыбыстың бағытын дәл анықтай алмайды. Сондықтан ағзаның ішінде пайда болған сезім сыртқы дыбыс сияқты қабылданады.

Барлық жағдайды бір себеппен түсіндіру мүмкін емес

Зерттеушілер кез келген түсініксіз гуілді тиннитус деп отырған жоқ. Кей адамдар шынымен желдеткішті, өндірістік қондырғыны, жолдағы көлікті, жел генераторын, желді, толқынды немесе басқа төмен жиілікті тербелісті естуі мүмкін.

Зерттеуге қатысқандардың шамамен 20 пайызы өздері еститін дыбыстың нақты физикалық көзін тапқанын айтқан. Кей адамдардың есту жүйесі әдеттегі тексеру кезінде өлшенбейтін өте тар жиілік диапазонына сезімтал болуы да ықтимал.

Зерттеу шағын болды және оған бар болғаны 28 адам қатысты. Сонымен бірге ғалымдар негізінен адамның есту жүйесіне қатысты себептерді зерттеп, барлық табиғи және техникалық дыбыс көздерін жеке-жеке тексермеген.

Сондықтан жұмбақ гуілдің құпиясы толық шешілді деуге әлі ерте. Ғалымдардың негізгі қорытындысы бойынша, төмен жиілікті тиннитус көптеген жағдайды түсіндіре алады, бірақ бұл құбылыстың барлығына ортақ жалғыз себеп жоқ. Гуілдің көзі әр адамда әртүрлі болуы мүмкін.