Иттер иесін тамақтан артық жақсы көре ме: ми зерттеуі не көрсетті

Ми сканері барлық ит иесін тамақтан артық жақсы көреді деп дәлелдеген жоқ. Бірақ зерттеу көп ит үшін адамның мақтауы, назары мен қарым-қатынасы дәмді тағамнан кем марапат емес екенін көрсетті. Мұндай қорытынды Эмори университетінің ғалымдары жүргізіп, Social Cognitive and Affective Neuroscience журналында жариялаған тәжірибеден шыққан.

Зерттеушілер иттердің адамға жақындауы тек тамақ алу ниетінен туындай ма, әлде олар иесімен қарым-қатынастың өзін бағалай ма деген сұраққа жауап іздеген.

Нәтиже иттердің бір-бірінен қатты ерекшеленетінін көрсетті. Кейбірі тағамды таңдады, кейбіріне тамақ пен мақтау бірдей ұнады, ал бірнеше ит иесінің жылы сөзін дәмді асқа қарағанда жоғары бағалады.

Иттердің миын қалай зерттеді

Тәжірибеге әртүрлі тұқымдағы 15 үй иті қатысты. Олардың бәрі алдын ала функционалдық магниттік-резонанстық томография аппаратында қозғалыссыз жатуға үйретілген.

Иттер ұйықтатылған жоқ және денесі арнайы құралмен бекітілмеді. Олар аппаратқа өз еркімен кіріп, зерттеу кезінде тыныш жатқан.

Алдымен әр итке үш түрлі зат көрсетілді:

• бір заттан кейін оған дәмді тағам берілді;
• екінші заттан кейін иесі көрініп, оны мақтады;
• үшінші заттан кейін ештеңе болған жоқ.

Біраз уақыттан кейін иттер әр заттың артынан қандай нәтиже болатынын үйренді. Ғалымдар зат көрсетілген сәтте олардың миындағы құйрықты ядро деп аталатын аймақтың белсенділігін бақылаған.

Бұл аймақ адам мен жануар миында жағымды нәтиже күтуге, ынталандыруға және марапатты бағалауға қатысады. Қарапайым айтқанда, ол иттің алда болатын нәрсені қаншалықты қалағанын жанама түрде көрсетеді.

Төрт ит мақтауды анық таңдады

15 иттің 13-інде мақтауды білдіретін белгі мидың марапат орталығын тағам белгісімен бірдей немесе одан күштірек белсендірген.

Алайда бұл 13 иттің бәрі иесін тамақтан артық таңдады деген сөз емес. Нақты нәтижелер үш топқа бөлінді:

• төрт ит мақтауға тағамнан әлдеқайда күшті реакция көрсетті;
• екі ит тағамды анық жоғары бағалады;
• қалған иттерде екі марапатқа реакция шамалас болды.

Барлық иттің орташа көрсеткішін бірге қарастырғанда, мақтау мен тағам арасындағы айырмашылық статистикалық тұрғыдан маңызды болмаған. Зерттеудің негізгі жаңалығы да осында: иттердің қалауы бірдей емес.

Бір ит үшін иесінің жылы дауысы ең күшті марапат болуы мүмкін. Екінші ит үшін дәмді тағам маңыздырақ. Үшіншісі сол сәттегі қарнының аштығына, көңіл күйіне немесе жағдайға қарай таңдауын өзгерте алады.

Ми реакциясы нақты таңдаумен сәйкес келді

Ғалымдар МРТ нәтижесін тексеру үшін иттерге аппараттан тыс тағы бір тәжірибе жүргізді.

Ит Y тәрізді жолдың басына қойылды. Бір жақта тағам салынған ыдыс, екінші жақта оның иесі отырды. Ит тағамға барса, оны жеді. Иесіне барса, мақтау мен сипауды алды.

Миы мақтауға күштірек жауап берген иттер иесін жиі таңдады. Ал тағам белгісіне көбірек реакция көрсеткен иттер ыдысқа қарай тұрақты түрде беттеген.

Бұл ми сканерінде байқалған айырмашылықтың кездейсоқ болмағанын көрсетті. Иттің марапатты қалай қабылдағаны кейінгі нақты әрекетін де болжаған.

Таныс адамның иісі де ерекше реакция туғызған

Осы зертхана бұған дейін иттердің адам мен басқа иттердің иісіне қалай жауап беретінін де тексерген.

12 итке бес түрлі иіс берілді: өзінің иісі, таныс және бейтаныс иттің иісі, таныс және бейтаныс адамның иісі. Таныс адам зерттеу кезінде итпен бірге тұрған нұсқаушы емес, оның күнделікті өмірінде араласатын басқа адам болған.

Барлық иіс иттің иіс сезуге жауапты ми бөлігін белсендірген. Бірақ марапат пен жағымды күтумен байланысты аймақ таныс адамның иісіне ең күшті жауап берген.

Бұл реакция таныс адам бөлмеде болмаған кезде де байқалды. Ғалымдардың пікірінше, иттер жақын адамның иісін жай ғана ажыратып қоймайды, оны жағымды тәжірибемен байланыстырады.

Дегенмен бұл тәжірибе иттер барлық жағдайда адамды басқа иттерден артық көреді дегенді білдірмейді. Ол тек зерттеу кезіндегі белгілі бір иістердің миға қалай әсер еткенін көрсетеді.

МРТ иттің махаббатын тікелей өлшей алмайды

«Ит иесін жақсы көреді» деген сөз зерттеу нәтижесін түсінікті жеткізеді, бірақ ғылыми тұрғыдан тым қарапайым тұжырым саналады.

Функционалдық МРТ жануардың сезімін тікелей оқымайды. Ол мидың белгілі бір бөліктеріндегі қан айналымы мен оттегі деңгейінің өзгерісін тіркейді. Ғалымдар осы өзгерістер арқылы қандай аймақтың белсенді болғанын анықтайды.

Құйрықты ядроның белсенділігі қуаныш, жағымды күту немесе марапаттың құндылығымен байланысты болуы мүмкін. Бірақ ол адамның «махаббат» деп атайтын күрделі сезімін жеке өзі дәлелдемейді.

Зерттеу ит пен адам арасындағы байланыстың тек тамақ алуға құрылмағанын көрсетеді. Адамның дауысы, назары, сипауы және бірге өткізген уақыты да ит үшін өз алдына бағалы болуы мүмкін.

Нәтижені барлық итке қолдануға болмайды

Тәжірибеге небәрі 15 ит қатысты. Олардың барлығы МРТ аппаратына кіруге алдын ала үйретілген және мұндай зерттеуге шыдай алатын жануарлар болды.

Иттің таңдауына оның тұқымы, жасы, тәрбиесі, иесімен қарым-қатынасы, қарнының аштығы және бұрынғы үйрету тәжірибесі әсер етуі мүмкін.

Мақтаудың өзі де әртүрлі болады. Бір иесі итпен жылы әрі эмоциялы сөйлейді, екіншісінің дауысы сабырлы болуы мүмкін. Кейбір итке сөзден гөрі сипау, ойын немесе серуендеу көбірек ұнайды.

Сондықтан тамақты таңдаған ит иесін жақсы көрмейді деп айтуға болмайды. Ол тек дәл сол жағдайда тағамды күштірек марапат ретінде қабылдаған болуы мүмкін.

Итті үйретуде мақтауды қалай қолдануға болады

Зерттеу итті үйреткен кезде тек дәмді тағамға сүйену міндетті емес екенін көрсетеді. Көп ит үшін адамның мақтауы да мінез-құлықты бекітуге көмектеседі.

• Ит дұрыс әрекет жасаған сәтте оны бірден мақтаған жөн.
• Жылы дауысқа сипау немесе қысқа ойын қосуға болады.
• Жаңа әрі қиын бұйрықтарды үйреткенде тағам пайдалы марапат болып қала береді.
• Уақыт өте тағамды сиретіп, мақтау мен ойынның үлесін көбейтуге болады.
• Иттің нақты нені жақсы көретінін оның әрекетін бақылау арқылы анықтаған дұрыс.

Мақтаудың тағы бір артықшылығы бар: ол қосымша калория бермейді. Бұл артық салмаққа бейім иттерді жаттықтырғанда пайдалы болуы мүмкін.

Дегенмен ең тиімді әдіс барлық итке бірдей емес. Бір жануар жылы сөзге бірден жауап береді, екіншісіне доппен ойнау ұнайды, ал үшіншісі үшін тағам ең күшті ынталандыру болып қалады.

Зерттеуден шығатын ең маңызды ой: иттер адамды тек тамақ беретін құрал ретінде қабылдамайды. Көпшілігі үшін иесінің назары мен қарым-қатынасының өзі бағалы, ал кейбір иттер оны тіпті сүйікті тағамынан да жоғары қоя алады.