Алматының ауасы алдағы қыста тазара түсуі мүмкін

Алматыдағы жаңа газ ЖЭО-2 белгіленген мерзімде тұрақты жұмыс істей бастаса, қаладағы өндірістік шығарындылар 2026/27 жылғы қыстың өзінде айтарлықтай азаюы мүмкін. Қазір станцияның дайындығы 92 пайызға жеткен, ал ЖЭО-3 құрылысы небәрі 26 пайызға орындалды, деп хабарлады Қазақстанның Энергетика министрлігі.

Премьер-министр Олжас Бектенов ЖЭО-3 жаңғыртуын 2026 жылдың соңына дейін аяқтауды тапсырды. Ол энергетика саласындағы жауапты басшыларға құрылыс мерзімі бұзылған жағдайда жеке жауапкершілік жүктелетінін ескертті.

Дегенмен екі станцияның газға көшуі Алматыдағы тұмшаны бірден толық жоймайды. Бұл жоба қаланы ластайтын ірі көздердің бірін азайтады, бірақ автокөліктер, жеке үйлер, қазандықтар мен басқа кәсіпорындар ауа сапасына әсер ете береді.

Алматыдағы қандай ЖЭО-лар газға көшеді

Алматы электр станцияларының жүйесіне үш жылу электр орталығы кіреді. ЖЭО-1 табиғи газды 2017 жылдан бері пайдаланып келеді. ЖЭО-2 мен ЖЭО-3 аумағында көмірмен жұмыс істейтін ескі жабдықтың орнына жаңа бу-газ қондырғылары салынып жатыр.

Газға көшу ескі қазандықтарға көмірдің орнына газ жағу дегенді білдірмейді. Екі алаңда газ турбиналары мен бу-газ циклі бар жаңа станциялар салынып жатыр. Жаңа қуаттар іске қосылған сайын көмірмен жұмыс істейтін ескі жабдық тұрақты пайдаланудан шығарылады.

ЖЭО-2 алдағы қыста негізгі өзгеріс әкелуі мүмкін

ЖЭО-2 Алматыдағы ең ірі жылу көздерінің бірі саналады. Қолданыстағы көмір станциясы қаланың орталықтандырылған жылуының шамамен 70 пайызын және Алматыда өндірілетін электр энергиясының жартысына жуығын қамтамасыз етеді, деп хабарлаған «Самұрық-Энерго».

Жаңа станция алаңында үш газ турбинасы мен генераторлар орнатылған. Негізгі жабдықты жеткізу аяқталуға жақын. Құрылыста шамамен 1,5 мың адам және 140-тан астам арнайы техника жұмыс істеп жатыр.

Қала билігінің жоспары бойынша негізгі іске қосу және реттеу жұмыстары 2026 жылғы 30 қыркүйекке дейін аяқталуға тиіс. Үкімет пен «Самұрық-Энерго» станцияны толық пайдалануға беру мерзімі ретінде 2026 жылдың соңын көрсетіп отыр.

Сондықтан 2026/27 жылғы жылыту маусымы өтпелі кезең болуы ықтимал. Газ блоктары күзде іске қосылса, алғашқы суық айлардың өзінде көмір жағу көлемі азаяды. Ал сынақ пен реттеу жұмыстары желтоқсанға дейін созылса, ескі көмір станциясы қыс бойы жүктеменің бір бөлігін атқара береді.

ЖЭО-2 шығарындылары 90 пайыздан астам азаяды

Көмірмен жұмыс істейтін ЖЭО-2 жылына шамамен 37 мың тонна ластаушы зат шығарған. Газ станциясы толық іске қосылғаннан кейін бұл көрсеткіш 2,7 мың тоннаға дейін төмендеуі керек, делінген Алматы әкімдігінің хабарламасында.

Айырмашылық жылына 34 мың тоннадан асады. Көмір жағу тоқтаған кезде күл мен күкірт қосылыстарының шығарындылары күрт азаяды. Сондай-ақ жаңа күл-қож қалдықтары түзілмейді, ауаға тарайтын шаң мен қатты бөлшектердің көлемі төмендейді.

Алайда 2026/27 жылғы жылыту маусымында нақты қанша тонна зиянды зат азаятыны әзірге есептелген жоқ. Нәтиже газ турбиналарының қашан іске қосылатынына, олардың жүктемесіне және ескі көмір блоктарының қанша уақыт жұмыс істейтініне байланысты болады.

ЖЭО-3 құрылысы кестеден қалып отыр

ЖЭО-3-тегі жағдай күрделірек. Шілдеде нысанның дайындығы шамамен 26 пайыз деп бағаланды. Құрылыс алаңында 600-ге жетпейтін адам жұмыс істеген, ал жобаны уақытында аяқтау үшін жұмысшылар санын шамамен 1600 адамға жеткізу қажет болған.

Сонымен бірге жабдық жеткізу, автоматтандырылған басқару жүйелері мен электр энергиясын тарату нысандарын салу бойынша кідірістер сақталған.

Олжас Бектенов станция құрылысын 2026 жылдың соңына дейін аяқтауды тапсырды. Бұған дейін Үкіметтің ресми сайтында ЖЭО-3 жаңғыртуы 2027 жылы аяқталатыны көрсетілген еді.

Осыған байланысты ЖЭО-3-тің газға нақты қашан көшетіні әлі белгісіз. Қазіргі артта қалу сақталса, ескі көмір станциясы 2026/27 жылғы жылыту маусымының кемінде бір бөлігінде жұмысын жалғастыруы мүмкін.

Жоба аяқталғаннан кейін ЖЭО-3-тің электр қуаты 173 МВт-тан шамамен 544 МВт-қа дейін өседі. Жарияланған есеп бойынша шығарындылар жылына 14 мың тоннадан 1,6 мың тоннаға дейін төмендеуге тиіс.

ЖЭО-3 Алматы облысының Іле ауданында орналасқанымен, оның шығарындылары бүкіл Алматы агломерациясының ауа бассейніне әсер етеді.

Алматыдағы тұмша толық жоғалмайды

ЖЭО-2 мен ЖЭО-3 толығымен газға көшкеннен кейін осы екі жылу көзінің шығарындылары шамамен 92 пайызға азаюы керек. Бірақ бұл көрсеткішті бүкіл Алматыға қатысты қолдануға болмайды.

Қалалық экология басқармасының мәліметінше, Алматыдағы жалпы шығарындылар көлемі жылына шамамен 189 мың тонна болған. Оның 60 пайызға жуығы автокөліктерге, соның ішінде қалаға күн сайын кіретін машиналарға тиесілі.

Қалған бөлігін өнеркәсіптік кәсіпорындар, ЖЭО-лар, қазандықтар, жеке үйлер мен қатты отын жағатын моншалар шығарады. Сондықтан жаңа ЖЭО-2 іске қосылғаннан кейін де желсіз қысқы күндері зиянды заттар қала үстінде жинала береді.

Алдағы қыста ең үлкен өзгеріс ЖЭО-2-ден шығатын күл, шаң және күкірт қосылыстарының азаюынан байқалуы мүмкін. Бірақ ЖЭО-3, көліктер және басқа ластаушы көздер тұмшаның қалыптасуына әсер етуін жалғастырады.

Алматы екі газ станциясы тұрақты жұмыс істеп, көмірмен жұмыс істейтін ескі қуаттар толық тоқтатылғаннан кейін ғана жобаның толық экологиялық нәтижесін сезіне алады.