Қазақстанда ЖИ көлеңкелі схемаларды анықтауға көмектеседі

Қазақстанда көлеңкелі экономикадағы тәуекелдерді жасанды интеллект арқылы анықтайтын бірыңғай цифрлық платформа құрылады. Жүйе мемлекеттік органдардың деректерін салыстырып, бюджетке шығын келмей тұрып күмәнді схемаларды табуға көмектеседі, деп хабарлады Үкімет.

Жаңа жүйе 2026-2028 жылдарға арналған көлеңкелі экономикаға қарсы іс-қимыл жоспары аясында іске қосылады. Тиісті қаулыға Премьер-министр Олжас Бектенов қол қойған.

Қаржы министрлігі басқа мемлекеттік органдармен бірге әзірлеген жоспарға 53 іс-шара енгізілген. Олар сауда, құрылыс, көлік, ауыл шаруашылығы, денсаулық сақтау және білім беру салаларын қамтиды.

ЖИ қандай деректерді талдайды

Цифрлық платформа салық, кеден, еңбек және салалық ақпараттық жүйелердегі мәліметтерді біріктіреді. Жасанды интеллект осы деректерді өзара салыстырып, көлеңкелі схемалар жиі қолданылуы мүмкін осал тұстарды анықтайды.

Жүйе күмәнді әрекеттердің бір саладан екіншісіне ауысуын да бақылауға тиіс. Мысалы, бақылау күшейгеннен кейін заңсыз айналым саудадан құрылысқа немесе басқа секторға ауысса, платформа мұндай өзгерістерді деректер арқылы байқауға көмектеседі.

Ресми құжаттарда жүйе әр қазақстандықтың сатып алған заттарын жеке тексереді немесе азаматтардың шығынын табысымен автоматты түрде салыстырады деп айтылмаған. Платформаның негізгі міндеті, экономикадағы жалпы тәуекелдерді, заңсыз тауар айналымын және бюджет қаржысының тиімсіз жұмсалуын анықтау.

Маркетплейстер мен тауар айналымына назар аударылады

Жоспарда электрондық сауда мен базарларды бақылауға ерекше көңіл бөлінген. Үкімет Digital Bazaar нарықтарды басқару платформасын әрі қарай дамытуды көздеп отыр.

Сонымен бірге Ұлттық тауарлар каталогы кеңейтіліп, міндетті цифрлық таңбалауға жататын өнімдердің тізімі көбейтіледі. Таңбалау тауардың өндірушіден немесе импорттаушыдан дүкенге дейінгі қозғалысын бақылауға мүмкіндік береді.

Бұл тәсіл контрафактілік өнімдерді, құжатсыз әкелінген тауарларды және ресми есепке алынбаған сауданы анықтауды жеңілдетуі мүмкін.

• акцизделетін өнімдердің айналымын бақылау автоматтандырылады;
• әлеуметтік маңызы бар тауарлардың бағасы мен қозғалысы бақыланады;
• маркетплейстер мен электрондық сауданы реттеу жетілдіріледі;
• мемлекеттік ақпараттық жүйелер өзара біріктіріледі;
• тауарларды міндетті цифрлық таңбалау кеңейтіледі.

Цифрлық теңгенің қолданылуы кеңейеді

Мемлекеттік бағдарламаларда цифрлық теңгені пайдалану ауқымы да ұлғаяды. Мұндай төлем құралы бөлінген қаражаттың қайда жұмсалғанын бақылауға және оны тек белгіленген мақсаттарға пайдалануға мүмкіндік береді.

Үкімет жаңа жоспар кәсіпкерлерге қосымша міндет жүктемеуге және бизнестің әкімшілік шығынын көбейтпеуге тиіс екенін мәлімдеді. Негізгі жұмыс бұрыннан бар деректерді біріктіру, талдауды автоматтандыру және тәуекелдерді ертерек анықтау арқылы жүргізіледі.

Көлеңкелі экономиканың үлесі 13,8 пайызға дейін төмендеуі тиіс

Жоспар бойынша көлеңкелі айналымның экономикадағы үлесі 2026 жылы жалпы ішкі өнімнің 14,5 пайызынан, 2027 жылы 14 пайыздан аспауға тиіс. 2028 жылға қарай көрсеткішті 13,8 пайызға дейін төмендету көзделген.

Үкімет бұған дейін 20 ақпараттық жүйенің енгізілгенін немесе жаңартылғанын хабарлады. Сондай-ақ айналымы шамамен 2 трлн теңге болған интернет-казинолардың қаржы инфрақұрылымы тоқтатылып, 360 млрд теңгенің негізсіз бюджет шығынына жол берілмеген.

Көлеңкелі экономикаға қарсы 2026-2028 жылдарға арналған жоспарды бекіткен №568 қаулы 2026 жылғы 1 шілдеде қабылданып, қол қойылған күннен бастап күшіне енді.