Жерден тыс сигнал табылса, адамзат қалай әрекет етуі керек

Международная академия астронавтики бөтен өркениеттен сигнал табылған жағдайда қалай әрекет ету керегін түсіндіретін SETI хаттамасын жаңартты. Құжатта мұндай сигнал расталса, оған бірден жауап бермей, алдымен БҰҰ және басқа халықаралық ұйымдар арқылы кеңесу ұсынылған.

Бұл жаңалық әлеуметтік желіде «БҰҰ адамдарға инопланеталықтармен сөйлесуге тыйым салды» деген сипатта тарады. Бірақ ресми құжатта мәселе тыйым туралы емес, ғылыми сақтық пен халықаралық келісім туралы айтылған.

Жаңартылған SETI қағидаларын Международная академия астронавтики дайындаған. Құжат 2026 жылғы 1 маусымда жарияланған және 2010 жылғы бұрынғы нұсқаның орнына келді.

Сигнал табылса, алдымен оны дәлелдеу керек

Хаттамадағы басты ой қарапайым: бөтен өркениеттен келген болуы мүмкін кез келген сигнал алдымен бірнеше рет тексерілуі керек. Ғалымдар оны бір обсерваторияның дерегімен ғана шектемей, басқа құралдармен және тәуелсіз зерттеушілермен растауға тиіс.

Құжатта алғашқы дерек толық емес, қате немесе түсініксіз болуы мүмкін екені айтылған. Сондықтан ғалымдарға асығыс мәлімдеме жасамау, ал болжам мен нақты дәлелдің ара жігін ашық көрсету ұсынылады.

Егер сигнал шынымен Жерден тыс ақыл иелерінен келгені расталса, жаңалықты қоғамға, ғылыми қауымдастыққа және БҰҰ Бас хатшысына ашық хабарлау керек. Сонымен бірге деректер, талдау әдісі және тексеру нәтижелері сақталып, ғылыми ортаға қолжетімді болуы тиіс.

Жауап жіберу неге бөлек мәселе

Ең көп талқыланған бөлік жауап жіберуге қатысты. Хаттамаға сәйкес, SETI саласындағы мамандар расталған сигналға жауап беру керек пе, жауап берілсе оның мазмұны қандай болуы тиіс деген сұрақтарды халықаралық кеңесте талқылауы керек.

Құжатта мұндай кеңес БҰҰ және басқа да кең өкілдікке ие халықаралық ұйымдар арқылы өтуі тиіс деп көрсетілген. Сол кеңес аяқталғанша ешқандай жауап жібермеу ұсынылады.

Мұның себебі түсінікті: бөтен өркениетке жіберілетін жауап бір елдің, бір зертхананың немесе бір ғалымның жеке шешімі болмауы керек. Мұндай әрекет бүкіл адамзат атынан жасалатын қадам ретінде қаралады.

Бұл НЛО туралы емес

Жаңартылған хаттама Жер атмосферасындағы белгісіз ұшатын нысандар туралы дауға арналмаған. Құжаттың аясы SETI зерттеулерімен, яғни ғарыштан келуі мүмкін техносигнатураларды іздеумен шектеледі.

Техносигнатура дегеніміз: бөтен өркениет қолданған технологияның белгісі болуы мүмкін радиосигнал, лазерлік сәуле, ерекше инфрақызыл із, ғарыштағы алып құрылымдарға ұқсас астрономиялық ауытқу немесе басқа да ғылыми бақылауға келетін дерек.

Ғалымдардың алаңдайтын тағы бір себебі бар: жасанды интеллект, дипфейк және әлеуметтік желідегі жалған ақпарат дәуірінде кез келген «инопланеталық сигнал» туралы хабар өте тез тарауы мүмкін. Сондықтан жаңа хаттама асығыстықтан гөрі тексерілген, ашық және жауапты әрекетті бірінші орынға қояды.

Яғни бұл «адамдарға инопланеталықтармен сөйлесуге тыйым салынды» деген жаңалық емес. Дәлірек айтқанда, ғалымдар егер шынымен сондай сигнал табылса, адамзат атынан жауап бермес бұрын ортақ халықаралық шешім қажет екенін еске салды.