Жапония мұхит түбінен сирек жер металдарына бай 50 тонна лай шығарды

Жапония Минамиторисима аралы маңындағы мұхит түбінен сирек жер элементтеріне бай шамамен 50 тонна лай көтерді. Материал алты шақырымға жуық тереңдіктен алынды. Бұл елдің стратегиялық металдарды өз аумағынан өндіру технологиясын тексеруге арналған алғашқы ірі сынақтарының бірі.

Экспедицияның қорытындысын 24 шілдеде Жапонияның теңіз және жер қойнауын зерттеу агенттігі JAMSTEC жариялады. Тәжірибе 2026 жылғы ақпанда «Тикю» ғылыми бұрғылау кемесінің көмегімен жүргізілген.

Кеме көтерген материал таза металл емес. Ол теңіз суы мен қатты бөлшектер араласқан лай түрінде алынған. Зерттеушілер қосылған теңіз суының салмағын есептен шығарғаннан кейін, нақты дондық жыныстың көлемін шамамен 50 тонна деп бағалады.

Лайдың құрамынан қандай элементтер табылды

Зерттеу нәтижесінде лайдағы барлық сирек жер элементтерінің шамамен 54 пайызы орташа және ауыр сирек жер элементтеріне тиесілі екені анықталды. Олардың арасында иттрий, гадолиний және диспрозий бар.

Бұл 50 тонна лайдың 54 пайызы металл дегенді білдірмейді. Көрсеткіш тек анықталған сирек жер элементтерінің өзара үлесін көрсетеді. Оларды лайдан бөліп алып, тазарту және өнеркәсіпте қолдануға жарамды материалға айналдыру үшін бірнеше кезеңнен тұратын өңдеу қажет.

Диспрозий мен басқа ауыр сирек жер элементтері электромобиль қозғалтқыштарына арналған қуатты магниттерде, электроникада, медициналық жабдықтарда және жоғары технологиялық өндірісте қолданылады. Мұндай шикізаттың тұрақты жеткізілімі Жапония үшін экономикалық қауіпсіздік мәселесіне айналған.

Тәулігіне 350 тонна шығару сыналады

Жапония 2027 жылғы ақпанда Минамиторисима маңында ауқымдырақ тәжірибе өткізуді жоспарлап отыр. Жаңа кезеңде мұхит түбінен тәулігіне 350 тоннаға дейін лай көтеру көзделген.

Сынақ кезінде жынысты алты шақырым тереңдіктен кемеге жеткізу ғана емес, оны құрлыққа тасымалдау, сирек жер элементтерін бөліп алу және тазарту тізбегі де тексеріледі. Жобаға өнеркәсіптік тұрғыда баға беру 2028 жылдың наурызына дейін жалғасуы мүмкін.

Әзірге коммерциялық өндіріс басталған жоқ. Мамандар технологияның тұрақтылығын, энергия шығынын, өңдеу құнын және алынатын металдардың нақты көлемін есептеуі керек. Шектеулі сынамаларға байланысты Жапония үкіметі кен қорының толық көлемін әлі жариялаған жоқ.

Жоба Жапонияға не үшін қажет

Сирек жер элементтерінің әлемдік жеткізу және өңдеу нарығында Қытайдың үлесі жоғары. Жапония шетелдік жеткізілімге тәуелділікті азайту үшін қайта өңдеуді дамытып, басқа елдердегі жобаларға инвестиция салумен қатар, өз теңіз аумағындағы ресурстарды зерттеп жатыр.

Минамиторисима Токиодан шамамен 1900 шақырым оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Арал маңындағы теңіз Жапонияның айрықша экономикалық аймағына кіреді, сондықтан табылған ресурстарды игеру елдің ішкі шикізат көзін қалыптастыруы мүмкін.

Сынақ кезінде теңіз ортасына бақылау да жүргізілген. Алдын ала талдау пайдалы қазбаларды көтеруден туындайтын ластану қаупі төмен екенін көрсетті. Дегенмен мұхит түбіндегі экожүйеге ұзақ мерзімді әсері туралы қорытынды жасау үшін жиналған деректерді зерттеу жалғасып жатыр.