Алақанды ысқылау өмірді 30 жылға ұзарта ма: вирустық кеңесті тексердік

Әлеуметтік желіде алақанды күніне бірнеше рет ысқылау теломерлерді ұзартып, қатерлі ісік жасушаларының бөлінуін тоқтатады және адам өміріне 30 жыл қосады деген видео тарап жатыр. Бұл тұжырымдарды растайтын тәуелсіз клиникалық зерттеу жоқ, ал онкологиялық науқастарға мұндай жаттығуды ем ретінде ұсыну қауіпті.

Видеода алақанды 100 рет ысқылағанда теломерлер 200 бірлікке, ал 300 рет қайталағанда 600 бірлікке ұзаратыны айтылады. Бұдан кейін қатерлі ісік жасушаларының теломерлері нөлге жуықтап, олардың бөлінуі толық тоқтайды деген мәлімдеме жасалған.

Алайда видеода тәжірибеге қанша адамның қатысқаны, бақылау тобының болған-болмағаны, теломерлердің қандай зертханалық әдіспен өлшенгені және нәтижелердің басқа ғалымдар тарапынан қайталанғаны туралы ақпарат жоқ.

«Доктор Амура» деген кім

Әлеуметтік желідегі видеоларда автордың есімі көбіне «Амура» деп беріледі. Ұқсас тұжырымдардың нақты авторы ретінде медициналық жарияланымдарда Йошиаки Омура көрсетілген.

Омураның 2013 жылы жарияланған мақаласында алақанды 100 рет ысқылау «қалыпты жасуша теломерлерін» белгілі бір мөлшерге арттыратыны туралы мәлімдеме бар. Сол еңбекте өсімдіктер, дәрумендер, электромагниттік өрістер және «күн энергиясы сақталған қағаз» арқылы қатерлі ісікке әсер етуге болады деген даулы пікірлер де келтірілген.

Бірақ ғылыми журналда мақаланың жариялануы ондағы әр тұжырым автоматты түрде дәлелденді дегенді білдірмейді. Медициналық әдіс сенімді деп танылуы үшін нәтижені тәуелсіз зерттеушілер қайталап, үлкен топтар қатысқан бақыланатын клиникалық сынақтар өткізуі керек.

Алақанды ысқылау әдісіне қатысты мұндай тәуелсіз сынақтар көрсетілмеген. Оның адам өмірін 30 жылға ұзартатынын дәлелдейтін зерттеу де жоқ.

Теломер деген не

Теломерлер хромосомалардың ұшында орналасқан қорғаныш бөліктері. Оларды аяқкиім бауының ұшындағы пластикалық қаптамаға ұқсатуға болады. Теломерлер хромосомалардың бір-біріне жабысып қалуына және ДНҚ ұштарының зақымдануына жол бермейді.

Жасуша бөлінген сайын теломерлер біртіндеп қысқарады. Олар тым қысқарған кезде жасуша бөлінуін тоқтатуы, қартаюы немесе жойылуы мүмкін. Бұл үдеріс жасушалық қартаюдың бір бөлігі саналады.

Теломерлердің қысқаруы кейбір жасқа байланысты аурулармен байланысты. Бірақ қысқа теломер белгілі бір аурудың жалғыз себебі емес және адамның нақты қанша жыл өмір сүретінін көрсетпейді.

Nature Cell Biology журналындағы ғылыми шолуда теломерлердің зақымдануы қартаю мен бірқатар ауруларға қатысатыны айтылған. Сонымен бірге адам ағзасының қартаюы тек теломерлерге емес, генетикаға, зат алмасуға, иммундық жүйеге, қоршаған ортаға және өмір салтына байланысты.

Неліктен алақанды ысқылау теломерді бірден ұзарта алмайды

Теломер ұзындығы қарапайым сыртқы қозғалыспен өлшенбейді. Ғалымдар оны қан немесе тін жасушаларынан алынған ДНҚ арқылы зерттейді. Ол үшін qPCR, Southern blot және Flow-FISH сияқты күрделі зертханалық әдістер қолданылады.

Әлеуметтік желідегі видеода теломерлердің «200» немесе «600 энгке» өскені айтылады. Бірақ ғылыми зерттеулерде теломер ұзындығы көбіне жұп негіздермен, килобазамен немесе арнайы салыстырмалы көрсеткішпен беріледі.

Алақанды бірнеше минут ысқылау бүкіл денедегі қалыпты жасушалардың теломерлерін бірден ұзартып, қатерлі ісік жасушаларының теломерлерін қысқартатынын түсіндіретін қабылданған биологиялық механизм жоқ.

Алақанды үйкегенде тері қызады, себебі механикалық үйкеліс пайда болады. Бұл қолдағы қан айналымын уақытша күшейтіп, жылу сезімін тудыруы мүмкін. Бірақ мұндай жергілікті әсер ДНҚ құрылымын бүкіл ағза бойынша өзгерте алмайды.

Теломерлер мен қатерлі ісіктің байланысы күрделі

Видеода қалыпты жасушалардың теломерін ұзарту пайдалы, ал қатерлі ісік жасушаларының теломерін қысқарту оңай деген түсінік беріледі. Шын мәнінде бұл үдеріс әлдеқайда күрделі.

АҚШ Ұлттық қатерлі ісік институтының мәліметінше, көптеген қатерлі ісік жасушаларында теломераза ферментінің белсенділігі жоғары болады. Бұл фермент теломерлерді қалпына келтіріп, ісік жасушаларының ұзақ уақыт бөлінуіне мүмкіндік береді.

Сондықтан ғалымдар теломеразаны басатын дәрілерді зерттеп жатыр. Бірақ мұндай ем жасушалық деңгейде әсер ететін күрделі медициналық технологияларды талап етеді. Оны алақанды үйкеумен салыстыруға болмайды.

Теломерлердің ұзын болуы да әрқашан пайдалы емес. АҚШ Ұлттық денсаулық сақтау институты жариялаған зерттеуде генетикалық себеппен теломерлері шамадан тыс ұзын адамдарда кейбір қатерлі ісік түрлерінің қаупі жоғары болуы мүмкін екені көрсетілген.

Бұл теломерді барынша ұзарту денсаулық пен ұзақ өмірге кепілдік береді деген қарапайым түсініктің дұрыс еместігін көрсетеді.

Алақанды ысқылауға бола ма

Алақанды ысқылаудың өзі көпшілік үшін зиянсыз қарапайым әрекет. Ол қолды жылытуы немесе қысқа уақытқа сергітуі мүмкін. Бірақ оны теломерлерді ұзартатын, қатерлі ісікті тоқтататын немесе өмірге ондаған жыл қосатын ем деп қабылдауға болмайды.

• алақанды 100 немесе 300 рет ысқылаудың теломерлерге әсері дәлелденбеген;
• жаттығудың адам өмірін 30 жылға ұзартатыны расталмаған;
• қатерлі ісік жасушаларының бөлінуін тоқтататыны туралы сенімді дерек жоқ;
• бұл әдіс операцияны, химиотерапияны, сәулелік немесе нысаналы емді алмастыра алмайды;
• теломер ұзындығы адамның денсаулығын жалғыз өзі анықтамайды.

Онкологиялық науқастарға неге сақ болу керек

Мұндай видеолардың негізгі қаупі жаттығудың өзінде емес. Адам оны нақты емнің орнына қолданса немесе дәрігерге баруды кейінге қалдырса, ауру асқынып кетуі мүмкін.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы дәлелденбеген балама әдістер туралы мифтер науқастарды өмірін сақтап қалуы мүмкін емнен алыстататынын ескертеді.

Қатерлі ісік диагнозы қойылған адам кез келген қосымша жаттығуды, тағамдық қоспаны немесе дәстүрлі әдісті емдеуші онкологпен талқылауы керек. Әлеуметтік желідегі видео дәрігердің кеңесі мен клиникалық емді алмастырмайды.

Қазіргі ғылымда алақанды ысқылау арқылы өмірді 30 жылға ұзартатын әдіс жоқ. Теломерлерді зерттеу қарқынды жүріп жатыр, бірақ оны адамды бір жаттығумен жасартатын дайын технология ретінде көрсету ғылыми деректерге сәйкес келмейді.