Көп отыру емес, үзіліссіз отыру қауіпті болуы мүмкін

Күні бойы отырып жұмыс істеу ғана емес, сол уақытты үзіліссіз ұзақ блоктарға бөлу де денсаулыққа әсер етуі мүмкін. PLOS Medicine журналында жарияланған зерттеуде ұзақ қозғалмай отыру қатерлі ісіктен өлім қаупінің жоғары болуымен байланыстырылды.

Зерттеуге UK Biobank деректер базасындағы 91 292 адам қатысқан. Ғалымдар олардың белсенділігін арнайы трекерлер арқылы бақылап, кейін бұл мәліметтерді онкологиялық аурулар мен өлім көрсеткіштерімен салыстырды.

Ғалымдар нені зерттеді

Зерттеу авторлары адамның күні бойы қанша уақыт отырғанын ғана емес, сол отырудың қалай бөлінгенін де қарастырды. Яғни адам ұзақ уақыт бір орында қозғалмай отыр ма, әлде жиі тұрып, жүріп, үзіліс жасап отыр ма деген сұраққа мән берілді.

Қатысушылар белсенділік трекерін бір апта бойы тағып жүрген. Құрылғы олардың қашан отырғанын, қашан қозғалғанын және белсенділік деңгейін тіркеген.

Кейін зерттеушілер қатысушылардың денсаулығын орта есеппен 12 жылдан астам уақыт бақылаған. Бұл кезеңде қатерлі ісікке шалдығу және қатерлі ісіктен қайтыс болу деректері талданды.

Үзіліссіз отыру бөлек қауіп ретінде көрінді

Зерттеу нәтижесінде әр қосымша бір сағат ұзақ әрі үзіліссіз отыру қатерлі ісіктен өлім қаупінің жоғары болуымен байланысты болды. Авторлар негізгі модельде бұл көрсеткіш шамамен 9 пайыз болғанын, ал қысқаша қорытындыда 10 пайыз деп берілгенін жазды.

Бірақ мұны «бір сағат отырсаңыз, міндетті түрде қатерлі ісік болады» деп түсінуге болмайды. Зерттеу тек байланыс тапты. Ол ұзақ отырудың өзі қатерлі ісікке тікелей себеп болатынын дәлелдемейді.

Сонымен бірге жиі үзіліс жасалатын отырыс басқаша нәтиже көрсеткен. Егер адам ұзақ уақыт бір қалыпта қатып отырмай, ара-арасында тұрып, қозғалып отырса, мұндай тәртіп денсаулық үшін қолайлырақ болуы мүмкін.

Жеңіл қозғалыстың өзі маңызды

Зерттеудің практикалық жағы мынада: пайдалы әсер үшін міндетті түрде спортзалға бару немесе ауыр жаттығу жасау шарт емес. Бір сағат ұзақ отыруды жеңіл белсенділікпен алмастыру қатерлі ісіктен өлім қаупінің 12 пайызға төмен болуымен байланысты болған.

Жеңіл белсенділікке үй ішінде жүру, ыдыс жуу, жұмыс орнында ары-бері жүру, заттарды жинау, қысқа серуен немесе жай ғана орындықтан тұру жатады.

• 1 сағат жеңіл қозғалыс ұзақ отырудың орнына келсе, қауіп 12 пайыз төмен болған;
• 30 минут орташа белсенділік ұзақ отырудың орнына келсе, қауіп 8 пайыз төмен болған;
• 5 минут қарқынды қозғалыс ұзақ отырудың орнына келсе, қауіп 22 пайыз төмен болған.

Бұл бес минут жаттығу бүкіл күн бойғы отырудың зиянын толық жояды деген сөз емес. Бірақ зерттеу аз ғана қозғалыстың өзі күнделікті әдетке айналса, денсаулық үшін маңызы болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Неге ұзақ қозғалмау ағзаға ауыр тиюі мүмкін

Авторлар ұзақ отыру мен қатерлі ісік арасындағы нақты механизмді дәлелдеген жоқ. Бірақ ұзақ қозғалмау зат алмасуға, қан айналымына, қабыну процестеріне және иммундық жауапқа әсер етуі мүмкін деген түсіндірме бар.

Адам ұзақ уақыт бір қалыпта отырғанда бұлшықеттер аз жұмыс істейді, энергия шығыны төмендейді, қандағы қант пен май алмасуы баяулауы мүмкін. Мұндай өзгерістер ұзақ мерзімде жалпы денсаулыққа әсер етеді.

Зерттеудің шектеулері де бар. Белсенділік тек бір апта бойы өлшенген, ал адамдардың кейінгі жылдардағы әдеттері өзгеруі мүмкін. Сонымен қатар UK Biobank қатысушылары бүкіл халықты толық көрсете бермейді.

Күні бойы отыратындар не істей алады

Бұл зерттеуден шығатын ең қарапайым кеңес: бір орында ұзақ қатып қалмау. Әсіресе компьютер алдында жұмыс істейтіндер, көлікті көп жүргізетіндер және сабақта ұзақ отыратындар үзілісті әдетке айналдырғаны дұрыс.

• әр 30 минут сайын орныңыздан тұруға тырысыңыз;
• телефонмен сөйлескенде жүріп сөйлесіңіз;
• су немесе шайды үстелден сәл алысырақ қойыңыз;
• қысқа тапсырмалардың бір бөлігін тұрып орындаңыз;
• мүмкін болса, лифт орнына баспалдақты таңдаңыз;
• тамақтан кейін қысқа серуен жасаңыз.

Мақсат адамды кеңседегі жұмысынан немесе оқудан қорқыту емес. Негізгі ой қарапайым: денсаулыққа күн ішіндегі ұсақ әдеттер де әсер етеді. Егер өмір салтын бірден өзгерту қиын болса, ең жеңіл қадамнан бастауға болады: жиі тұру, аздап жүру және бірнеше сағат бойы бір қалыпта отырмау.