Қазақстанда несие алу қиындай ма: 18 тамыздан бастап ереже өзгерді

18 тамыздан бастап Қазақстанда банктер несие алуға өтінім берген азаматтардың табысы мен қарызын жаңа тәртіппен бағалайды. Енді бір шоттан екіншісіне аударылған ақша табысты жасанды түрде көбейтпеуі тиіс, ал банк клиенттің барлық қарыз міндеттемелерін толығырақ есепке алады. Өзгерістер Ұлттық банк басқармасының 2026 жылғы 31 шілдедегі №92 қаулысымен енгізілді.

Жаңа талаптар несие алуға жалпы тыйым салмайды және қарыз жүктемесі коэффициентінің шекті деңгейін өзгертпейді. Негізгі өзгеріс банктердің клиенттің табысы мен қарызын қалай есептейтініне қатысты.

Банктер табыстың қайдан келгенін тексереді

Несиеге өтінім қаралған кезде банк қарыз алушының орташа айлық табысының жасанды түрде ұлғайтылмағанын тексеруі керек.

Есептеу кезінде бір табыс көзін бірнеше рет қайталап есепке алуға болмайды. Сондай-ақ адамның өз карталары, шоттары немесе депозиттері арасында аударған ақшасы жаңа табыс ретінде саналмауы тиіс.

Қарыз қаражаты арқылы жасалған толықтырулар да клиенттің нақты табысын көбейтетін түсім ретінде есепке алынбайды.

Банк есепке алатын табыс түрі, әдетте, несиеге өтінім бергенге дейінгі алты айдың кемінде екі айында түскен болуы керек.

Яғни бір ақшаны бірнеше карта арасында аудару арқылы шоттағы айналымды көбейту қарыз алушының төлем қабілетін бұрынғыдан жақсы етіп көрсетуге көмектеспейді.

Қарыз бен табыстың арақатынасы үш кезеңмен есептеледі

Жаңа тәртіпте қарыздың табысқа арақатынасын есептеу жолы да нақты көрсетілген.

1. Алдымен банк клиенттің төлем қабілеті мен табысын бағалайды.
2. Одан кейін адам өтінім берген несие түрі бойынша қарыз бен табыстың арақатынасын есептейді.
3. Соңғы кезеңде қарыз алушының барлық қарызы бірге бағаланады.

Жеке есеп кепілсіз тұтынушылық несие мен кредиттік желіге, ипотекалық несиеге, сондай-ақ сатып алынатын автокөлік немесе басқа мүлік кепіл болатын қарыздарға жүргізіледі.

Жалпы қарызды есептеген кезде қолданыстағы банк несиелері мен микрокредиттер, пайдаланылған кредиттік лимиттер және мерзімі өткен төлемдер ескеріледі.

Кредиттік карта да қарыз жүктемесіне әсер етеді

Егер клиент кредиттік картаның лимитін пайдаланса, оның бір бөлігі ай сайынғы міндеттеме ретінде есептеледі. Есептеу үшін пайдаланылған кредиттік лимиттің 10%-ы ай сайынғы төлем ретінде алынады.

Мысалы, клиент кредиттік картасынан 300 мың теңге пайдаланса, банк қарыз жүктемесін есептеген кезде ай сайынғы төлем ретінде 30 мың теңгені есепке алады.

Бұл жерде картаның толық лимиті емес, нақты пайдаланылған ақша есептеледі.

Қарыз жүктемесінің шекті деңгейі өзгерген жоқ

Қазақстанда қарыз жүктемесі коэффициентінің ең жоғары мәні бұрынғыдай 0,5 болып қалады. Басқаша айтқанда, қарыз алушының несиелер бойынша ай сайынғы төлемдері есепке алынатын айлық табысының жартысынан аспауға тиіс.

Бұл талаптан бірқатар ерекшелік бар. Олардың қатарында Ұлттық банктің ипотекалық тұрғын үй қарыздарын қайта қаржыландыру бағдарламасы, Мемлекеттік білім беру жинақтау жүйесі аясындағы несиелер және мұрагерлікпен өткен кредиттік міндеттемелер бар.

2026 жылдың соңына дейін кейбір автонесиелерге де жеке ерекшеліктер сақталады. Оларға жаңа автомобиль сатып алуға арналған несие және бастапқы жарна бойынша белгіленген талаптар орындалған жағдайда пайдаланылған көлікке берілетін несие кіреді.

Кімге несие алу қиындауы мүмкін

Тұрақты әрі расталатын табысы бар, қарыз жүктемесі жоғары емес азаматтар үшін өзгеріс айтарлықтай сезілмеуі мүмкін.

Ал төлем қабілетін негізінен картадағы ақша айналымымен көрсеткен адамдарға банктің тексеруінен өту қиындауы ықтимал. Әсіресе шотқа түскен қаражаттың едәуір бөлігі адамның өз карталары мен шоттары арасындағы аударымдардан тұрса, банк оны толыққанды табыс ретінде есепке алмайды.

Сондықтан 18 тамыздан күшіне енген өзгерістерді несиеге жаңа жалпы шектеу деп емес, қарыз алушының нақты табысы мен бар қарыздарын тексеру тәртібінің күшейтілуі деп түсінген дұрыс.