Қазақстандықтардың көбі қарызбен өмір сүріп отыр

Қазақстандықтардың 72,7 пайызында кредит немесе қарыз бар, ал қарыз алушылардың жартысына жуығы ай сайынғы табысының 50 пайыздан астамын төлемге жұмсайды. Бұл деректі 2026 жылғы мамырда жүргізілген сауалнамаға сүйенген Demoscope жариялады.

Зерттеу 10-23 мамыр аралығында өткен. Оған Қазақстанның барлық өңірінен, сондай-ақ Астана, Алматы және Шымкент қалаларынан 1100 кәмелетке толған адам қатысқан.

Кредит енді сирек жағдай емес

Demoscope мәліметінше, сауалнамаға қатысқандардың 39,7 пайызында бір кредит немесе қарыз бар. Тағы 33 пайызы бірнеше қаржылық міндеттемесі бар екенін айтқан.

Кредиті де, қарызы да жоқ респонденттер үлесі 27 пайыз болды.

Бұл көрсеткіш қарыздың көп адам үшін төтенше жағдай емес, күнделікті бюджет құралына айналғанын аңғартады. Бірі тұрмыстық техника алады, бірі жөндеу жасайды, енді бірі жалақыға дейін жетпеген ақшаны жабады.

Ақша көбіне тұрмыстық қажетке алынады

Қарыз алудың ең жиі себебі, тұрмыстық техника сатып алу. Мұндай жауапты сауалнамаға қатысқандардың 24,2 пайызы таңдаған.

18,9 пайызы ақшаны үй жөндеуге немесе құрылысқа алған. 17,4 пайызы жалақыға дейін ақша жетпегендіктен қарыз рәсімдеген.

Бизнес дамыту үшін кредит алғандар үлесі 7,8 пайыз ғана. Яғни көп жағдайда қарыз табыс әкелетін жобаға емес, тұрмыстық және ағымдағы шығындарға жұмсалып отыр.

Рассрочка да тұрақты төлемге айналды

Қарызы бар адамдар арасында ең кең тараған өнім, тұтынушылық кредит. Ол қаржылық міндеттемесі бар респонденттердің 70,4 пайызында бар.

Рассрочка пайдаланатындар үлесі 45,7 пайызға жеткен. Тағы 22,1 пайызы басқа да қарыз түрлерін атаған, оның ішінде туыстардан, достардан немесе ломбардтан алынған ақша бар.

Автокредиті барлар 14,4 пайыз, ипотекасы барлар 13 пайыз болды.

Рассрочка көп адамға кәдімгі кредит сияқты көрінбеуі мүмкін. Себебі сатып алушы толық соманы емес, ай сайынғы шағын төлемді көреді. Бірақ мұндай төлем бірнешеу болып жиналса, ол отбасы бюджетіне тұрақты салмақ түсіреді.

Табыстың жартысынан көбі қарызға кетеді

Зерттеудегі ең алаңдатарлық көрсеткіш қарыз жүктемесіне қатысты. Қарыз алушылардың 46,7 пайызы кредит пен займ төлеуге ай сайынғы табысының жартысынан көбін жұмсайды.

Тағы 24,5 пайызы қарызға табысының 25 пайызынан 50 пайызына дейін бағыттайды. 20,3 пайызында төлем көлемі табыстың төрттен бірінен аз.

Төлемдер кірістің жартысынан асып кетсе, күнделікті өмірге қалатын ақша азаяды. Азық-түлік, коммуналдық төлем, жолақы, ем, балалардың қажеті және күтпеген шығындар қысымға түседі. Мұндай кезде шағын қаржылық қиындықтың өзі жаңа қарызға итермелеуі мүмкін.

Қарыз көп болса да, сенім төмен емес

Соған қарамастан, көп респондент алдағы бір жылдағы қаржылық жағдайына сеніммен қарайды. 39,1 пайызы өз болашағына толық сенетінін айтқан, тағы 24,2 пайызы көбіне сенімді екенін көрсеткен.

Қатысушылардың 48,3 пайызы өз қаржылық сауатын жақсы деп бағалаған.

Осы тұста зерттеу екі түрлі көріністі қатар көрсетеді: адамдар өз ақшасын бақылауда ұстаймын деп ойлайды, бірақ көпшілігінің табысының едәуір бөлігі кредит пен қарыз төлеуге кетіп жатыр.

Кредит беру талабы қатаяды

2026 жылғы 1 шілдеден бастап Қазақстанда қарыз алушының төлем қабілетін бағалау тәртібі қатаюы керек. Банктер ресми расталған табысты және адамның қазіргі кредиттік міндеттемелерін ескереді.

Demoscope дерегінше, мұндай шараларды респонденттердің 52,5 пайызы толық немесе ішінара қолдайды. Қарсы болғандар үлесі 37,5 пайыз болды.

Бұл өзгеріс бұрыннан көп төлемі бар адамға жаңа кредит немесе рассрочка алу қиындай түсуі мүмкін дегенді білдіреді. Негізгі мақсат, адам ескі қарызын жабу немесе жалақыға дейін жету үшін қайта-қайта жаңа қарыз алмауы.