Қазақстандықтардың жеке деректері жабық сайт арқылы сатылған

Қазақстан мен Чехия полициясы, ҰҚК және қадағалау органының қатысуымен өткен арнайы операциядан кейін жеке деректерді заңсыз таратқан халықаралық арна жойылды. 17 маусымда ІІМ бұл іс бойынша Астана, Алматы, Қарағанды және Чехияның Усти-над-Лабем қаласында тінту жүргізілгенін хабарлады, бұл оқиға әр қазақстандықтың жеке дерегі неге қорғалуы керек екенін тағы көрсетті.

ІІМ мәліметінше, күдіктілер қылмыстық қызмет үшін жабық интернет-ресурс құрған. Онда Қазақстан мен көршілес мемлекеттер азаматтарының жеке деректері орналастырылған.

Құқық қорғау органдарының дерегіне қарағанда, топ ішінде нақты бөлінген рөлдер болған. Біреулер схеманы үйлестірсе, басқалары тапсырыс қабылдап, жеке деректерді іздеумен айналысқан. Мұндай қызмет ресми хабарламада “пробив” деп аталады.

Жабық сайтта қандай қызмет болған

ІІМ күдіктілер әртүрлі заңсыз қызметке баға белгілегенін хабарлады. Оның ішінде бір реттік сұраулар да, ресурсқа абоненттік қолжетімділік те болған.

Қарапайым тілмен айтқанда, мұндай схема арқылы адамның аты-жөні, байланыс деректері немесе басқа да жеке мәліметтері заңсыз сұралуы мүмкін. Ресми хабарламада нақты қандай деректер таралғаны толық ашылған жоқ.

Заңсыз алынған ақшаны қолма-қол ақшаға айналдыру үшін дроп-аккаунттар пайдаланылған. Дроп-аккаунт деп ақша ізін жасыру үшін басқа адамның атына немесе деректеріне байланыстырылған шоттарды айтуға болады.

Қай қалаларда тінту жүргізілді

Тергеу әрекеттері бір уақытта бірнеше қалада өткен. ІІМ Чехияның Усти-над-Лабем қаласында, сондай-ақ Астана, Алматы және Қарағандыда тінту жүргізілгенін хабарлады.

Обыстар кезінде цифрлық тасымалдағыштар, қылмыстық әрекетке дәлел болуы мүмкін материалдар және қолма-қол ақша тәркіленген.

Күдікті ұйымдастырушылар ұсталып, уақытша ұстау изоляторына қамалды. Қазір тергеу жалғасып жатыр.

Неге бұл қазақстандықтарға маңызды

Жеке дерек тек құжаттағы ақпарат емес. Ол арқылы алаяқтар адамға сенімді болып көрінетін қоңырау шалуы, банк немесе мемлекеттік орган атынан хабарласуы, әлеуметтік инженерия әдістерін қолдануы мүмкін.

Сондықтан мұндай істер тек киберқылмыс жаңалығы ретінде емес, күнделікті қауіпсіздік мәселесі ретінде қаралуы керек. Егер жеке дерек бөтен адамның қолына түссе, оны тоқтату қиын, бірақ зиянын азайтуға болады.

Жеке деректеріңізді қалай қорғауға болады

• Ешкімге SMS-код, банк қосымшасының құпиясөзі, ЭЦҚ кілті және жеке кабинет паролін айтпаңыз.
• Банк, eGov, пошта және әлеуметтік желілерде екі факторлы қорғанысты қосыңыз.
• Бейтаныс адам өзін банк, полиция немесе мемлекеттік орган қызметкері деп таныстырса, әңгімені тоқтатып, ресми нөмірге өзіңіз қоңырау шалыңыз.
• Банк қосымшаларындағы хабарламаларды, кредиттік тарихты және мемлекеттік сервистердегі ескертулерді уақытылы тексеріп отырыңыз.
• Күмәнді белсенділік байқасаңыз, банкке дереу хабарласып, құпиясөздерді ауыстырыңыз және құқық қорғау органдарына жүгініңіз.

Бұл кеңестер деректің таралып кетпеуіне толық кепілдік бермейді. Бірақ алаяқтардың оны пайдалануын қиындатады.

Оқиға туралы ІІМ ведомстволық порталы Polisia.kz хабарлады.