Шығармашылық пен гиперфокус: ғалымдар СДВГ-ның күшті қырларын зерттеді

Зейін тапшылығы мен гипербелсенділік синдромы бар ересектер шығармашылықты, әзілді, интуицияны және гиперфокусты өздерінің күшті қырлары ретінде жиі атайды. Ұлыбританияда 400 адамның қатысуымен жүргізілген зерттеу СДВГ-ны тек қиындықтар жиынтығы ретінде қарастыру адамның нақты мүмкіндіктерін елемеуге әкелуі мүмкін екенін көрсетті.

Зерттеу нәтижелері 2025 жылы Psychological Medicine ғылыми журналында жарияланды. Оған СДВГ диагнозы қойылған 200 ересек және мұндай диагнозы жоқ 200 адам қатысқан.

СДВГ бар адамдар қандай қасиеттерін жоғары бағалады

Қатысушыларға 25 жағымды қасиет ұсынылып, олардың қайсысын өздерінің күшті қыры деп санайтыны сұралды. СДВГ бар топ он қасиетті екінші топқа қарағанда жоғары бағалаған.

• шығармашылық;
• қызықты іске терең шоғырлану немесе гиперфокус;
• қиялдың ұшқырлығы;
• әзіл сезімі;
• спонтанды әрекет ету;
• жаңа іске дайын болу;
• мүмкіндіктерді байқау;
• қызығушылық аясының кеңдігі;
• бейнелі ойлау;
• интуиция.

Зерттеушілер СДВГ бар адамдардың жалпы күшті қасиеттерінің саны аса көп болмағанын да атап өтті. Қалған 14 қасиет бойынша екі топтың арасында айқын айырмашылық анықталмады.

Гиперфокус пайдалы да, қолайсыз да болуы мүмкін

СДВГ көбіне зейінді ұзақ уақыт ұстай алмаумен байланыстырылады. Бірақ адамға тапсырма шын мәнінде қызық болса, керісінше, ол бірнеше сағат бойы басқа нәрсеге алаңдамай жұмыс істеуі мүмкін. Мұндай жағдай гиперфокус деп аталады.

Гиперфокус шығармашылық жоба, зерттеу, бағдарламалау немесе күрделі мәселені шешу кезінде пайдалы болуы ықтимал. Алайда адам маңызды емес іске шектен тыс беріліп кетсе, уақытты ұмытып, басқа міндеттерді кейінге қалдыруы мүмкін.

Сондықтан гиперфокусты толық басқарылатын ерекше қабілет деп қабылдау дұрыс емес. Оның пайдасы адамның қызығушылығына, тапсырманың сипатына және қоршаған ортаға байланысты.

Зерттеу барлық адамның қабілетін дәлелдемейді

Бұл жұмыстың маңызды шектеуі бар: қатысушылар қасиеттерін өздері бағалаған. Ғалымдар олардың шығармашылық тапсырмаларды қаншалықты жақсы орындағанын немесе жаңа жағдайға қаншалықты тез бейімделгенін арнайы сынамаған.

2026 жылы жарияланған ғылыми шолу СДВГ мен шығармашылықтың байланысы туралы зерттеулерде біркелкі нәтиже жоқ екенін көрсетті. Кейбір жұмыстарда СДВГ белгілері бар адамдар бірнеше ерекше идеяны жылдам ұсынған. Басқа зерттеулер клиникалық диагнозы бар адамдардың шығармашылық қабілеті міндетті түрде жоғары болатынын растамаған.

Сондықтан СДВГ бар әр адам шығармашыл немесе гиперфокусқа қабілетті деуге болмайды. Бұл қасиеттер адамның мінезіне, тәжірибесіне, ортасына және синдромның қалай көрінетініне қарай өзгереді.

Қолайлы орта күшті қырларды ашуға көмектеседі

Зерттеуде өз қабілеттерін жақсы білетін және оларды күнделікті өмірде қолданатын адамдардың психологиялық жағдайы мен өмір сапасы жоғарырақ болған. Мұндай байланыс СДВГ бар топта ғана емес, барлық қатысушыда байқалған.

СДВГ бар адам үшін қызығушылық тудыратын тапсырма, жұмыс тәсілін таңдау еркіндігі, қысқа әрі түсінікті мақсаттар және алаңдататын нәрселері аз орта маңызды болуы мүмкін. Ал бірсарынды жұмыс, түсініксіз талаптар мен тұрақты сын оның әлсіз тұстарын күшейтеді.

Дегенмен күшті қасиеттерді мойындау СДВГ тудыратын қиындықтарды жоққа шығармайды. Синдром оқу, жұмыс, уақытты басқару және қарым-қатынасқа әсер етуі мүмкін. Сондықтан жаңа зерттеу емдеуден немесе маман көмегінен бас тартуға емес, СДВГ бар адамның әлсіз жақтарымен қатар нақты қабілеттерін де ескеруге шақырады.