Мұнай арзандаса, Қазақстан не жоғалтады

Әлемдік мұнай бағасы АҚШ пен Иран арасындағы уақытша келісімнен кейін төмендеді. Нарық Ормуз бұғазындағы қауіп азаяды және Иран мұнайы еркінірек сатыла бастайды деген үмітке бірден жауап берді.

Қазақстан үшін бұл жай ғана сыртқы жаңалық емес. Brent бағасы елдің экспорттық кірісіне, теңге бағамына, Ұлттық қорға түсетін түсімдерге және инвесторлардың шикізат нарығына көзқарасына әсер ететін негізгі көрсеткіштердің бірі болып қала береді.

Не болды

Reuters дерегінше, бейсенбі күні мұнай бағасы шамамен 3,5 айдағы ең төмен деңгейге түсті. Brent маркалы мұнай 2,69 пайызға арзандап, барреліне 77,41 долларға жетті. АҚШ-тың WTI мұнайы 3,07 пайызға төмендеп, 74,43 доллар болды.

Бұған АҚШ пен Иран арасындағы уақытша келісім себеп болды. Құжат соғысты тоқтатуға, Ормуз бұғазын қайта ашуға, Иран мұнайына қатысты шектеулерді жеңілдетуге және 60 күн ішінде кеңірек келіссөз жүргізуге жол ашады.

Мұнай нарығы мұндай жаңалықтарға өте сезімтал. Егер жеткізілімге қауіп азайса, трейдерлер баға ішіндегі геосаяси үстемені қысқарта бастайды. Соның салдарынан баррель құны тез төмендеуі мүмкін.

Ормуз бұғазы неге маңызды

Ормуз бұғазы Парсы шығанағынан әлемдік нарыққа шығатын негізгі теңіз жолдарының бірі саналады. Бұл бағытпен мұнай мен сұйытылған газдың үлкен көлемі тасымалданады.

Аймақта соғыс қаупі күшейген кезде нарық нақты тапшылық басталмаса да, тәуекелді алдын ала бағаға қосады. Яғни мұнай тек сұранысқа байланысты емес, жеткізілім тоқтап қалуы мүмкін деген қорқыныштан да қымбаттайды.

Келісім осы қорқынышты азайтты. Сондықтан нарық Иран мұнайы көбірек сатылады және теңіз тасымалы қауіпсіз бола түседі деген сценарийді бағалай бастады.

Иран мұнайы нарыққа тез орала ма

Бұл бір күнде болатын процесс емес. Танкерлердің қозғалысы, сақтандыру, порттар, төлем жүйелері және логистика уақыт алады. Сондықтан қазіргі арзандау нақты жеткізілімнің күрт өскенінен емес, ең алдымен нарық күткен өзгерістен туып отыр.

Сонымен бірге келісім әлі түпкілікті шешім емес. Reuters жазғандай, құжат 60 күндік келіссөз кезеңін ашады. AP мәліметінше, АҚШ Иранға мұнай сатуға мүмкіндік беретін санкциялық жеңілдіктер бере алады, ал ядролық бағдарлама бойынша күрделі сұрақтар әлі талқыланады.

Егер тараптар келісімді сақтаса, нарықта Иран мұнайы көбірек көрінуі мүмкін. Егер келіссөздер бұзылса, мұнай бағасы қайта жоғары қарай бұрылуы ықтимал.

Қазақстанға әсері қандай

Қазақстан мұнайын әлемдік нарыққа шығаруда Ормуз бұғазына тікелей тәуелді емес. Ел үшін негізгі бағыттардың бірі Каспий құбыр консорциумы арқылы Қара теңізге шығатын маршрут болып қала береді.

Бірақ Brent бәрібір маңызды. Өйткені қазақстандық мұнай да әлемдік бағаға қарап бағаланады. Brent төмендесе, экспорттық түсімге, мұнай секторынан күтілетін кіріске және теңгеге қатысты болжамдарға қысым түсуі мүмкін.

Бюджет пен Ұлттық қор үшін бір күндік сауда емес, бағаның ұзақ уақыт қандай деңгейде тұрақтайтыны маңызды. Егер мұнай тез қайта қымбаттаса, әсер шектеулі болуы мүмкін. Ал арзандау бірнеше аптаға созылса, оның салдары айқынырақ сезіледі.

Теңге әлсірей ме

Мұнай бағасы теңге үшін маңызды факторлардың бірі. Шикізат қымбат болса, экспорттық кіріс көбейеді, нарықтың Қазақстан сияқты мұнай экспорттаушы елдерге көзқарасы жақсарады.

Ал мұнай арзандағанда инвесторлар сақ бола бастайды. Бірақ бұл теңге бірден күрт әлсірейді деген сөз емес. Валюта бағамына Ұлттық қордан валюта сату, импорт, инфляция, базалық мөлшерлеме, сыртқы қарыз және ішкі нарықтағы сұраныс та әсер етеді.

Сондықтан қазіргі жағдайды қысқа мерзімді нарық реакциясы деп бағалауға болады. Негізгі сұрақ, Brent бағасы қай деңгейде тұрақтайды.

Бензин арзандай ма

Қазақстанда бензин бағасы әлемдік мұнай бағасына бірден ілесе бермейді. Ішкі нарықта бағаға өңдеу, логистика, салық, реттеу, қор көлемі және сұраныс әсер етеді.

Сол себепті Brent арзандады екен деп жанармай бекеттерінде баға бірден төмендейді деу қиын. Мұндай жаңалық алдымен қаржы нарығына, теңге күтулеріне және мұнай табысына қатысты болжамдарға әсер етеді.

Негізгі тәуекел әлі сақталып отыр

Мұнайдың арзандауы нарықтың үмітін көрсетеді. Бірақ АҚШ пен Иран арасындағы келісім уақытша сипатта, ал ең күрделі сұрақтар алдағы келіссөздерде шешілуі керек.

Егер Ормуз бұғазындағы жағдай қайта шиеленіссе немесе тараптар келісімді орындамаса, мұнай нарығы бұрынғы тәуекелді бағаға қайта қоса бастайды. Онда Brent қайта қымбаттауы мүмкін.

Әзірге Қазақстан үшін басты мәселе біреу: мұнай бағасының төмендеуі уақытша құбылыс па, әлде жаңа деңгейге түсу басталды ма.

Мұнай бағасының төмендеуі туралы Reuters хабарлады. АҚШ пен Иран келісімінің егжей-тегжейін Associated Press және Reuters жариялады.