Кофе, күріш, қант: Эль-Ниньо қандай тауарларды қымбаттатуы мүмкін

Кофе, қант, күріш және өсімдік майының кей түрлері қайта қымбаттауы мүмкін: әлемдік нарықта Эль-Ниньо құбылысына байланысты жаңа қауіп күшейді. Бұл Қазақстан үшін де маңызды, өйткені дүкендегі көптеген тауардың бағасы алыс елдердегі ауа райына, өнім көлеміне және импорт құнына тәуелді.

Reuters агенттігі күшті Эль-Ниньо тропикалық ауыл шаруашылығы өнімдеріне қысым түсіруі мүмкін екенін жазды. Әңгіме ең алдымен кофе, қант қамысы, күріш, какао және пальма майы сияқты тауарлар туралы болып отыр.

Эль-Ниньо дегеніміз, Тынық мұхитының экватор маңындағы бөлігінде судың әдеттегіден жылынып, әлемдегі жауын-шашын мен температура үлгісін өзгертуі. Бір өңірде құрғақшылық күшейсе, басқа жерде нөсер мен тасқын көбейеді.

Қай тауарлар тәуекел аймағында

Ең көп айтылып жатқан тауарлардың бірі, кофе. Робуста кофесінің ірі өндірушілері саналатын Вьетнам мен Индонезияда ыстық пен құрғақшылық өнімге әсер етуі мүмкін. Ал арабика өсетін Бразилияда жағдай күрделірек: кей кезеңде жауын өнімге көмектіргенімен, кейінгі маусымда өнімділік төмендеуі ықтимал.

Қант нарығында да белгісіздік көп. Бразилиядағы артық жауын қысқа мерзімде қант қамысына зиян тигізуі мүмкін, ал Үндістан мен Таиландта әлсіз муссон өнім көлемін азайтуы ықтимал.

Күріш пен пальма майы да ауа райына өте тәуелді. Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда құрғақшылық күшейсе, күріш алқаптары мен пальма плантациялары зардап шегеді. Нарықтағы ұсыныс азайса, бағаға қысым күшейеді.

Баға 50-100 пайызға өсуі мүмкін бе

Reuters жариялаған талдауда ең осал тауарлар бойынша өте қатты сценарийлер де аталады. Кейбір тауарларда баға 50-100 пайызға дейін немесе одан да жоғары секіруі мүмкін деген қауіп бар.

Бірақ бұл барлық азық-түлік бірден екі есе қымбаттайды деген сөз емес. Мұндай болжам көбіне нақты бір тауарға, нақты бір маусымға және өнім көлемінің қаншалықты қысқаратынына байланысты.

Бағаның өсуіне ауа райынан бөлек басқа факторлар да әсер етеді: жанармай, тыңайтқыш, тасымал құны, валюта бағамы, экспорттық шектеулер және нарықтағы алыпсатарлық көңіл күй.

Қазақстанға мұның қандай қатысы бар

Қазақстан кофе өсірмейді, күріштің бір бөлігін өзі өндірсе де, ішкі нарық әлемдік бағадан толық оқшау емес. Қант, кофе, какао, пальма майы және олардың негізінде жасалатын өнімдер импорт пен сыртқы нарыққа тәуелді.

Мысалы, кофе дәні қымбаттаса, ерігіш кофе, кофеханалардағы сусындар және импорттық брендтердің бағасы өсуі мүмкін. Қант қымбаттаса, тәттілер, сусындар, кондитер өнімдері мен дайын тағамдардың өзіндік құнына әсер етеді.

Пальма майы Қазақстандағы күнделікті тұтынушыға бірден байқалмауы мүмкін, бірақ ол печенье, вафли, шоколадты өнімдер, маргарин, кейбір нан-тоқаш және дайын тағам өндірісінде қолданылады. Сондықтан оның әлемдік бағасы өндірушілердің шығынына әсер етеді.

Неге ауа райы бағаны тез қозғайды

Ауыл шаруашылығы нарығында бір маусым өте маңызды. Егер күріш, кофе немесе қант қамысы егілетін аймақта құрғақшылық болса, фермерлер өнімді аз жинайды. Ұсыныс азайса, сатып алушылар бір тауар үшін көбірек ақша ұсына бастайды.

Оған қоса кей мемлекеттер ішкі нарығын қорғау үшін экспортты шектеуі мүмкін. Мұндай шешім әлемдік нарықта тауарды одан әрі азайтып, бағаны жылдам көтереді.

Қазақстанда бұл әсер бірден емес, бірнеше айдан кейін байқалуы мүмкін. Әдетте алдымен биржалық және көтерме баға өзгереді, кейін импорттаушылар мен өндірушілердің шығыны артады, соңында бұл бөлшек сауда бағасына жетеді.

Тұтынушылар нені бақылауы керек

Қазір нақты қай тауардың қаншаға қымбаттайтынын айту ерте. Бірақ алдағы айларда кофе, қант, күріш, какао және өсімдік майлары бойынша әлемдік баға жаңалықтарына назар аударған жөн.

Қазақстандық сатып алушылар үшін ең маңызды белгі, импорттық тауарлар мен құрамында қант, какао немесе пальма майы бар өнімдердің бағасы. Егер әлемдік нарықта қысым ұзаққа созылса, бұл супермаркет сөрелерінде де көрінуі мүмкін.

Қысқаша айтқанда, Эль-Ниньо тек климат туралы жаңалық емес. Ол әлемнің бір бөлігінде жаңбырды азайтып, басқа бөлігінде нөсерді көбейту арқылы азық-түлік тізбегіне әсер етеді. Ал жаһандық нарыққа байланған елдерде, соның ішінде Қазақстанда, мұндай өзгеріс ақырында чекке келіп тіреледі.

Бұл туралы Reuters хабарлады.