Протеин қымбаттайды: спортпен айналысатындар неге алаңдай бастады

Әлемде сарысу протеиніне сұраныс күрт өсіп, спорттық қоспалар мен ақуыз қосылған тағамдардың бағасына қысым күшейді. Бұл үрдіс АҚШ пен Еуропада анық байқалып отыр, ал импорттық шикізатқа тәуелді нарықтар үшін, соның ішінде Қазақстандағы спорттық тамақтану сегменті үшін де маңызды белгі болуы мүмкін.

Associated Press мәліметінше, әлемде ақуызы көп өнімдерге қызығушылық бұрынғыдан да артқан. Бұрын сарысу протеині көбіне спортшылардың, бодибилдерлердің немесе егде жастағы адамдардың рационында кездессе, қазір ол таңғы асқа арналған үлпектерге, батончиктерге, сусындарға, нан-тоқашқа, тіпті жеңіл тіскебасарларға дейін қосылып жатыр.

Баға неге өсіп жатыр?

Негізгі себеп — сұраныстың тым жылдам өсуі. AP дерегінше, АҚШ супермаркеттерінде протеин мөлшерін алға шығаратын өнімдердің саны 38 мыңнан асқан. Өндірушілер «ақуызы көп» деген белгіні сатып алушыны тартатын басты құралға айналдырды.

Бірақ сарысу протеинін бірден көбейту оңай емес. Ол сүттен ірімшік жасағанда бөлінетін сарысудан алынады. Яғни бұл бөлек өсірілетін дақыл немесе қалаған кезде тез көбейтілетін шикізат емес, сүт және ірімшік өндірісіне тәуелді жанама өнім.

Ever.Ag дерегіне сүйенген AP ақпараты бойынша, АҚШ-та 80 пайыздық сарысу протеин концентратының көтерме бағасы бір жылда шамамен 250 пайызға өскен. Ал кемінде 90 пайыз ақуызы бар сарысу изоляты 150 пайызға қымбаттаған.

Дүкендегі баға да өзгере бастады

Шикізаттағы мұндай секіріс бірден тұтынушы бағасына толық жетпеуі мүмкін. Бірақ әсері қазірдің өзінде байқалады. AP мәліметінше, АҚШ-та сарысу протеин концентраты ұнтағының бөлшек бағасы бір жылда шамамен 15 пайызға өскен, ал премиум санаттағы изолятта өсім одан жоғары болған.

Еуропада да жағдай ұқсас. The Guardian жазуынша, Солтүстік-Батыс Еуропада тағамдық сарысу ұнтағы рекордтық деңгейге жеткен, ал 80 пайыздық сарысу протеин концентратының тоннасы соңғы жылдары бірнеше есе қымбаттаған.

Арықтататын дәрілер де сұранысты күшейтті

Протеинге сұраныстың өсуіне тек фитнес сәні ғана себеп емес. Соңғы жылдары GLP-1 тобына жататын арықтататын препараттар кең тарала бастады. Мұндай дәрілер адамның тәбетін төмендетеді, сондықтан мамандар оларды қабылдайтын адамдарға бұлшықетті жоғалтпау үшін рационында ақуыз жеткілікті болуын жиі ескертеді.

Осы трендті байқаған азық-түлік компаниялары ақуыз қосылған өнімдерді көбейтіп жатыр. Нәтижесінде бұрын спорт залымен байланысты болған протеин енді күнделікті азық-түлік сөрелеріне кірді.

Неге тапшылық тез шешілмейді?

Сарысу протеинін өндіру үшін жаңа қуаттар керек. Бірақ зауыт салу немесе қолданыстағы өндірісті кеңейту бірнеше айда шешілетін жұмыс емес.

AP мәліметінше, Glanbia компаниясы АҚШ-тағы Нью-Мексико штатында сарысу изоляты өндірісін кеңейтуді жоспарлаған, бірақ жаңа қуат 2027 жылға қарай іске қосылуы мүмкін. Канадалық Agropur компаниясы да бірнеше зауытта өндірісті ұлғайтуды көздеп отыр, алайда толық әсері 2029 жылға қарай байқалуы ықтимал.

FoodDive басылымы АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінің нарықтық деректеріне сүйеніп, кейбір жеткізушілердің жыл соңына дейінгі көлемін алдын ала сатып қойғанын жазды. Бұл нарықта бос шикізат азайғанын көрсетеді.

Қазақстанға әсері қандай болуы мүмкін?

Қазақстанда протеин ұнтағы, гейнер, аминқышқылдары және спорттық тамақтану өнімдері сатылатын нарық бар. Invest in Almaty материалында Қазақстанда спорттық тамақтану импорты өскені, ал негізгі өндірістік қуаттардың Алматыда шоғырланғаны көрсетілген.

Сол деректе сарысу протеин концентраты мен изоляты спорттық тамақтанудың негізгі ақуыз көзі ретінде аталады және мұндай шикізат импорттық жеткізушілер арқылы келуі мүмкін екені жазылған. Сондықтан әлемдік шикізат бағасы ұзақ уақыт жоғары болып қалса, бұл Қазақстандағы дайын протеин ұнтағының, батончиктердің және ақуыз қосылған өнімдердің өзіндік құнына әсер етуі ықтимал.

Дегенмен Қазақстандағы нақты бөлшек бағаның қаншаға өзгеретіні туралы ашық ресми дерек жоқ. Бағаға шикізат қана емес, валюта бағамы, жеткізу шығыны, бренд саясаты, қоймадағы қор және сатушылардың маржасы да әсер етеді.

Тұтынушы нені ескеруі керек?

Протеин ұнтағы — ыңғайлы өнім, бірақ ол ақуыздың жалғыз көзі емес. Баға өсе берсе, кейбір тұтынушылар балама өнімдерге көшуі мүмкін: сүзбе, жұмыртқа, балық, тауық еті, бұршақ, жасымық, грек йогурты немесе өсімдік негізіндегі ақуыз қоспалары.

Өндірушілер де балама іздеуі мүмкін. Мысалы, кей компаниялар сарысу протеинін сүт протеин концентратымен немесе өсімдік ақуыздарымен араластыруы ықтимал. Бұл өнімнің бағасын ұстап тұруға көмектесуі мүмкін, бірақ құрамын мұқият оқу маңызды болады.

Нарық үшін басты белгі

Протеин тапшылығы — бір ғана спорттық қоспа туралы жаңалық емес. Бұл тұтынушы мінез-құлқының қалай өзгеріп жатқанын көрсетеді. Бұрын адамдар өнімнің қантын, майын немесе калориясын көбірек қараса, қазір көп елде ақуыз мөлшері басты маркетингтік белгіге айналды.

Егер сұраныс осы қарқынмен өсе берсе, сарысу протеині тағы біраз уақыт қымбат әрі тапшы шикізат болып қалуы мүмкін. Ал бұл спорттық тамақтану нарығындағы өндірушілерді де, қарапайым сатып алушыларды да жаңа бағаға және жаңа құрамдарға бейімделуге мәжбүр етеді.