Жаңа Конституция, QR төлем және әскерге шақыру: шілдеде не өзгереді

Шілде айы Қазақстан үшін бірнеше маңызды өзгеріспен басталады: 1 шілдеден бастап жаңа Конституция мен жаңа Құрылыс кодексі күшіне енеді, ал ай ішінде QR төлем, грантқа өтініш, RuID және әскерге шақыруға қатысты жаңа тәртіптер іске қосылады.

Өзгерістердің бір бөлігі мемлекет жұмысына қатысты болса, енді бірі қарапайым азаматтардың күнделікті өміріне әсер етеді. Әсіресе Ресейге жұмысқа немесе оқуға баратындар, шетелдік маркетплейстерден тапсырыс беретіндер, жоғары оқу орнына түсуге дайындалып жүргендер және әскерге шақыру жасындағы азаматтар жаңа мерзімдерге мән бергені дұрыс.

Жаңа Конституция күшіне енеді

1 шілдеден бастап Қазақстанда жаңа Конституция күшіне енеді. Бұл туралы Ақорда да хабарлаған.

Жаңа Негізгі заң 2026 жылғы 15 наурыздағы республикалық референдумнан кейін қабылданды. Құжатқа сәйкес елдің мемлекеттік жүйесінде бірқатар өзгеріс болады: бұрынғы Парламент үлгісінің орнына Құрылтай институты пайда болады, вице-президент лауазымы енгізіледі, Халық Кеңесі құрылады.

Бұл өзгерістер азаматтардың күнделікті тұрмысын бір күнде өзгертпейді. Бірақ заң шығару, мемлекеттік басқару және сот жүйесі енді жаңа Конституцияға сай бейімделуі керек.

Құрылыс саласы жаңа кодекспен жұмыс істейді

1 шілдеден бастап жаңа Құрылыс кодексі де қолданысқа енеді. Ол жобалау, сараптама, құрылыс сапасы, нысандарды қабылдау және бақылау тәртібіне қатысты нормаларды біріктіреді.

Құжат құрылыс нарығын ашығырақ етуге бағытталған. Жобалар, сметалар және нысандар мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған жүйесі арқылы тіркелуі тиіс.

Сейсмикалық қауіпті өңірлер үшін де бұл өзгерістің мәні бар. Қазақстанның бірқатар қаласы, соның ішінде Алматы, жер сілкінісі қаупі жоғары аймаққа кіреді. Сондықтан ғимарат қауіпсіздігіне, жобалау сапасына және құрылыс бақылауына қойылатын талаптар оқырман үшін жай ғана заңдық жаңалық емес, нақты өмірлік мәселе.

Ауладағы көлік пен тіркемеге қатысты түсіндірме берілді

1 шілдеден бастап елді мекендерді абаттандырудың үлгілік қағидаларына да өзгеріс енгізіледі. Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі бұл жеке тұрғын үйлер жанында көлік қоюға толық тыйым салу емес екенін түсіндірді.

Министрлік мәліметінше, әңгіме арнайы белгіленген тұраққа қойылған автокөлік туралы емес. Жаңа редакцияда ортақ пайдаланылатын іргелес аумақта мүлікті ұзақ уақыт сақтау, соның ішінде автокөлік, тіркеме және арбаны қойып қою мәселесі нақты көрсетілген.

Яғни аулада заңды тұрақ орны болса, көлікті сол жерге қоюға тыйым салынбайды. Бірақ ортақ аумақты қоймаға айналдыруға болмайды.

Ресейге жұмысқа немесе оқуға баратындарға RuID керек

1 шілдеден бастап Ресейге жұмыс істеу немесе оқу мақсатымен баратын Қазақстан азаматтары «Госуслуги RuID» мобильді қосымшасын пайдалануы керек. Бұл талап туралы Қазақстан Сыртқы істер министрлігі хабарлады.

Азамат қосымшада жеке профиль ашып, Ресей шекарасынан өтпей тұрып кемінде 72 сағат бұрын электронды өтініш беруі қажет.

Өтініш қаралғаннан кейін қосымшада жеке QR код қалыптасады. МИД мәліметінше, ол кіру құқығын растайды және өтініш берілген сәттен бастап 90 күн жарамды болады.

Бұл талап қысқа туристік сапардан гөрі жұмысқа, оқуға, тағылымдамаға немесе ұзақ мерзімге баратындарға көбірек қатысты. Сондықтан жолға шығар алдында құжат пен қосымшаны алдын ала тексерген дұрыс.

Temu мен Pinduoduo тапсырыстары қымбаттауы мүмкін

1 шілдеден бастап шетелдік маркетплейстерден келетін кейбір тауарларға кедендік төлем тәртібі өзгереді. Бұл Temu, Pinduoduo, AliExpress және басқа да шетелдік онлайн алаңдардан тапсырыс беретіндерге қатысты болуы мүмкін.

Құны 200 еуродан аспайтын жеке пайдалануға арналған тапсырыстар бұрынғыдай кедендік бажсыз өткізіледі. Ал тауар 200 еуродан қымбат болса, 5 пайыздық кедендік баж және Қазақстандағы мөлшерлеме бойынша ҚҚС төленеді. Баж кемінде әр килограмына 1 еуродан төмен болмауы керек.

Күнделікті ұсақ тапсырыстарға бұл өзгеріс қатты әсер етпеуі мүмкін. Бірақ қымбат техника, ірі тапсырыс немесе қайта сатуға ұқсайтын партияларға қосымша шығын қосылады.

19 шілдеден бастап бір QR арқылы төлеу жүйесі іске қосылады

19 шілдеден бастап Қазақстанда банкаралық мобильді төлем жүйесінің ережелері іске қосылады. Ұлттық банк бұл жүйе телефон нөмірі және QR арқылы нақты уақыт режимінде банкаралық аударым мен төлем жасауға мүмкіндік беретінін түсіндірген.

Қазір көп дүкенде QR код тек бір банктің қосымшасымен жұмыс істейді. Жаңа жүйе осы мәселені азайтуы керек: сатып алушы өз банкінің қосымшасымен басқа банктің QR кодына төлем жасай алады.

Бизнес үшін де бұл ыңғайлы болуы мүмкін. Ұлттық банк түсіндірмесінде кәсіпкерлерге әр банктің жеке POS терминалын орнату қажеттілігі азаятыны айтылған.

Дегенмен жүйенің қалай жұмыс істейтіні банктердің дайын болуына және техникалық тұрақтылыққа байланысты болады.

Грантқа өтініш 13 шілдеде басталады

Жоғары оқу орнына түсетін талапкерлер үшін шілдедегі басты мерзім 13-20 шілде аралығы болады. Ғылым және жоғары білім министрлігі осы күндері білім гранты конкурсына өтініш қабылданатынын хабарлады.

Өтінішті жоғары оқу орындарының қабылдау комиссиялары арқылы беруге болады. Сонымен қатар виртуалды қабылдау комиссиялары және eGov порталы арқылы онлайн тапсыру мүмкіндігі қарастырылған.

Министрлік шекті балдарды да еске салды. Ұлттық жоғары оқу орындарына түсу үшін кемінде 65 балл, басқа жоғары оқу орындары үшін кемінде 50 балл қажет. Педагогика, денсаулық сақтау және құқық бағыттарында талап жоғарырақ.

Мемлекеттік грант иегерлерінің тізімі 2026 жылғы 10 тамызға дейін жариялануы тиіс.

Әскерге шақыру цифрлық форматқа өтеді

Шілдеден бастап әскерге шақыруды ұйымдастыру тәртібінде де цифрлық өзгерістер енгізіледі. Ақпараттық-құқықтық жүйеде жарияланған құжаттарға сәйкес, призывниктер туралы деректер, медициналық куәландыру нәтижелері және комиссия шешімдері электронды жүйелер арқылы рәсімделеді.

Жекелеген нормалар 4 шілдеден бастап, ал призыв комиссияларының шешімдерін электронды рәсімдеу тәртібі 12 шілдеден бастап күшіне енеді.

Медициналық куәландыру қорытындысы бойынша қабылданған шешімдер электронды түрде ресімделіп, комиссия мүшелерінің электронды цифрлық қолтаңбасымен бекітіледі. Бұл қағаз айналымын азайтып, мемлекеттік жүйелер арасындағы ақпарат алмасуды жеңілдетуі керек.

Жалпы шілдедегі өзгерістер бірнеше саланы қатар қамтиды: заң, құрылыс, төлем, білім, шетелге шығу және әскери есеп. Кейбір ереже 1 шілдеден басталады, қалғандары ай ішінде кезең-кезеңімен іске қосылады.