Самокат мінетіндерге жаңа тәртіп: 1 шілде мен 25 тамызда не өзгереді

Қазақстанда электросамокаттарға қатысты екі түрлі мерзім бар: 2026 жылғы 1 шілдеден бастап прокат самокаттарына талап күшейеді, ал 25 тамыздан бастап самокатпен тротуармен жүруге болмайды. Бірінші өзгеріс кикшеринг компанияларына тіркеу, нөмір, сақтандыру және реттелген тұрақ міндетін жүктейді, екіншісі жаяу жүргіншілер жолын самокаттан босатуы тиіс.

Бұл өзгерістер 2025 жылғы 30 желтоқсандағы №246-VIII заңға және 2026 жылғы 24 маусымдағы №326-VIII заңға байланысты. Заңға қол қойылғанын Ақорда хабарлады.

Екі күнді шатастырмау керек

1 шілдеден бастап прокат самокаттарына не болады

№246-VIII заң бойынша кикшерингпен айналысатын заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлерге жаңа міндеттер енгізіледі. Олар әр самокатқа тіркеу нөмірін беріп, оны самокатқа орналастыруы керек.

Прокаттағы әр электрлі самокат бойынша азаматтық-құқықтық жауапкершілікті міндетті сақтандыру шарты болуы тиіс. Сондай-ақ оператор самокаттың техникалық жағдайын бақылап, ақауы бар құрылғыны қолданыстан шығаруға міндетті.

Тағы бір маңызды талап: сервис пайдаланушыны тексеруі керек. Қолданушының кез келген санаттағы жүргізуші куәлігі бар-жоғы және көлік жүргізу құқығынан айырылмағаны цифрлық жүйелер арқылы тексерілуі тиіс.

Кикшеринг компаниялары самокаттың жылдамдығы мен орналасқан жерін технология арқылы бақылауға, әртүрлі жылдамдық аймақтарында қозғалысты автоматты түрде шектеуге және самокаттардың орналасқан жері туралы деректерді уәкілетті органға беруге міндеттеледі.

Самокатты кез келген жерге тастау мәселесі

1 шілдеден бастап ең көзге көрінетін өзгерістің бірі тұраққа қатысты болады. Заңда кикшеринг операторлары электрлі самокаттардың жаяу жүргіншілерге және көлікке кедергі келтіретін жерде қалдырылуына жол бермеуі керек деп көрсетілген.

Яғни бұл жерде әңгіме әр қолданушыға бөлек жаңа айыппұл салу туралы емес. Негізгі міндет сервиске түседі: қолданба, геоаймақ, арнайы тұрақ орны және цифрлық бақылау арқылы самокаттың тротуардың ортасында, кіреберісте, аялдамада немесе жолға кедергі болатын жерде қалмауын қамтамасыз етуі керек.

Kazinform жазғандай, ІІМ дерегіне сүйенсек, Қазақстанда 35 мыңнан астам электросамокат бар, оның шамамен 34 мыңы кикшеринг сервистеріне тиесілі. 2025 жылы самокат жүргізушілерінің кінәсінен 374 жол апаты тіркеліп, 3 адам қаза тапқан, 385 адам жарақат алған.

25 тамыздан бастап тротуармен жүруге болмайды

№326-VIII заң «Жол жүрісі туралы» заңның 57-бабына өзгеріс енгізеді. Бұған дейін электрлі самокат жүргізушілеріне тротуармен немесе жаяу жүргінші жолымен 6 км/сағ жылдамдықтан асырмай, жаяу жүргіншілерге қауіп тудырмай жүруге мүмкіндік болған.

Жаңа түзетуде осы мүмкіндік беретін абзац алынып тасталады. Заң алғашқы ресми жарияланған күннен кейін 60 күн өткен соң күшіне енеді, сондықтан тротуарға қатысты өзгеріс 2026 жылғы 25 тамыздан бастап қолданылады.

Осы күннен кейін электрлі самокатпен жүрудің негізгі бағыты мынадай болады: алдымен велосипед жолы немесе велосипед жолағы, ол болмаса жолдың оң жақ шеті немесе жол жиегі.

Айыппұл қанша болуы мүмкін

Тротуармен жүру ережесін бұзған самокат жүргізушісі Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 615-бабы бойынша жауапқа тартылуы мүмкін. Zakon.kz түсіндірмесінде мұндай бұзушылық үшін айыппұл 2 АЕК, яғни 2026 жылы 8 650 теңге екені жазылды.

Егер самокат жүргізушісі полиция талабын орындамай, тоқтамай қашуға тырысса, жағдай ауырлауы мүмкін. Zakon.kz мұндай кезде іс КоАП-тың 613-бабы бойынша қаралып, 3 тәулікке дейін қамаққа алу және самокатты арнайы тұраққа қою қаупі бар екенін жазды.

Қысқаша айтқанда, 1 шілдеден бастап прокат самокаттары реттелген жүйеге кіреді: нөмір, сақтандыру, пайдаланушыны тексеру, жылдамдық бақылауы және дұрыс тұрақ. Ал 25 тамыздан бастап самокатпен тротуарда жүру жеке мәселе емес, тікелей тыйым салынған әрекетке айналады.